TvNet ekranlarında yayımlanan ve sunuculuğunu Mehmet Önder’in yaptığı “Gündem Sanat” programında Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi‘nin hayatı ve divânı konu edildi.

Programa; Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Prof.Dr. Nihat Öztoprak ve Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof.Dr. Sebahat Deniz konuk olarak katıldılar.

8 yıllık titiz bir çalışma sonucunda nesre çevirisi yapılan ve 4 cilt halinde yeniden yayımlanan Divân-ı Hulûsi-i Darendevî hakkında bilgiler veren Prof.Dr. Nihat Öztoprak, Osman Hulûsi Efendi’nin şâirlik yönünden ve şiirlerindeki edebî üsluptan bahsetti.

Osman Hulûsi Efendi’nin mutasavvıf bir şâir olduğunu vurgulayan Prof.Dr. Nihat Öztoprak, hazırladıkları eserde şiirleri nesre çevirirken, Osman Hulûsi Efendi’nin kastettiği anlamları vermeye gayret ettiklerini söyledi.

Yeni hazırlanan eserin redaksiyonunu yapan Prof.Dr. Sebahat Deniz ise Osman Hulûsi Efendi’nin Divânının hacimli bir eser olduğunu, içerisinde tasavvufi ve dini öğütler içeren çok sayıda şiir olduğunu, eseri hazırlarken kendisinin de bu şiirlerden istifade ettiğini belirtti. Deniz ayrıca Divândan örnek şiirler vererek şerhlerde bulundu.

Program sonunda hem bu nadide eserin hazırlanması hem de vakıf hizmetlerinden dolayı katılımcılar, Hulusi Efendi Vakfı Mütevelli Heyet Başkanı Hamid Hamidettin Ateş Efendi‘ye teşekkür ettiler.

20. Yüzyıl mutasavvıf ve dîvân şâiri Seyyid Osman Hulûsî Ateş Efendi’nin Dîvânı; nesre çevrilerek yeniden yayımlandı. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nihat Öztoprak tarafından 8 yıllık titiz bir çalışma sonucunda hazırlanan eser 4 ciltten oluşuyor.

Kültür ve edebiyat dünyamıza hayırlı olsun

Nasihat Yayınları tarafından yayımlanan eserde 5 bölüm bulunuyor. Prof. Dr. Nihat Öztoprak çalışmasının ilk bölümünde Osman Hulûsî Efendi’nin hayatı ve eserlerini, ikinci bölümünde edebi kişiliğini, üçüncü bölümünde Dîvânı’nın şekil ve muhteva yönünden incelenmesini, dördüncü bölümünde Dîvânı’nın metnini ve nesre çevirisini gerçekleştirdi. Beşinci ve son bölüm ise Dîvân’daki tasavvufi kavram ve terimler, âyet, hadis ve Arapça ibareler, alfabetik şiir fihristi ve sözlük kısmı ile tamamlandı.

Somuncu Baba’nın ocağında geçen şiirce bir hayat

Osman Hulûsî Efendi’nin klasik Türk edebiyatı geleneğini 20. yüzyılda devam ettiren ve hacimli bir dîvân ortaya koyan güçlü bir şair olduğunu ifade eden Öztoprak, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Anne ve baba tarafından soyu Hz. Hüseyin kanalıyla Hz. Peygamber’e ulaştığı için “seyyid” olan Hulûsî Efendi ayrıca Meşâyıhtan Şeyh Hâmidüddin-i Velî’nin (Somuncu Baba) 12. kuşaktan torunudur. Somuncu Baba’nın Darende’de kurduğu inanç ve kültür ikliminde yetişmiştir.

Hâmidüddin-i Velî’den Hulûsî Efendi’ye kadar Somuncu Baba ocağında sohbetlerin şiirle süslendiği, gönüllerin ilâhîlerle coşturulduğu manevî ve sanat ikliminde yetişen Hulûsî Efendi, ataları gibi şiire meyletmiş, şiirle konuşmuş, şiirle cevap vermiş, şiirce hayat yaşamış bir şairdir. Şiirin yerini nesre bıraktığı bir dönem olan 20. yüzyılda o, şiirle fikirlerini kalıcı hâle getirmiş, bedenen ulaşamadığı yerlere şiirle ulaşmıştır. Şiiri bırakmamış hem de hacimli sayılabilecek bir dîvân oluşturarak dîvân ve tekke şiir geleneğini devam ettirmiştir.”

Hulûsî Efendi’nin kuvvetli bir dini bilgi ve kültüre sahip olduğuna dikkati çeken Öztoprak:

“Gerçek sanatkâr için sadece heyecan yeterli değildir. Sadece ilim ve kültür de kuru kalabilir. Hakiki sanat eseri, kültür ve heyecanın müşterek mahsulüdür. Bir şair olarak Hulûsî Efendi’de her iki vasıf da fazlasıyla vardır. O kuvvetli bir dini bilgiye sahip olduğu kadar dini kültüre de hâkim idi. Onun şiirleri bu bilgilerin aşkla yoğrularak yansıtılmasından ibarettir.” dedi.

Zaman geçtikçe dil geçmişe yabancılaşıyor

Çalışmanın en önemli bölümünün şiirlerin nesre çevirisi olduğunu kaydeden Öztoprak, özellikle dil ve kültüre yabancılaşmadan kaynaklanan kelimelerin anlaşılamaması meselesine burada da rastladığını, bu nedenle şiirlerin anlamını açıklayarak günümüz insanıyla Hulûsî Efendi arasında köprü kurulmasının zaruri bir hâl aldığını dile getirdi.

Geçen zaman içinde dilin geçmişe yabancılaştığını ve bunun sonucunda 20-30 sene önceki eserlerle bile insanların bağının koptuğunu söyleyen Prof. Dr. Nihat Öztoprak:

“Merhum Hulûsî Efendi’nin şiirlerinin anlaşılmasında da benzeri zorluklar yaşanmıştır. Onun bazı şiirlerinin anlaşılamamasının yegâne sebebi yalnızca kültürel yabancılaşma değildir elbette. Mutasavvıf bir dîvân şairi olması sebebiyle şiirlerinin zahirî anlamının yanında bâtıni anlamı da vardır. Onları anlamak için dîvân şiirinin estetik anlayışını, tasavvufun terim ve deyimlerini, dini-tasavvufi kültürü, büyük mutasavvıfların kıssalarını bilmek gerekmektedir.

İşte bu sebeple Hulûsî Efendi’nin şiirlerinin anlamlarının ortaya konması, böylece günümüz insanıyla onun şiirleri arasında köprü kurulması zaruret halini almıştı. Bu nedenle Dîvân’da yer alan şiirlerin nesre çevirisini gerçekleştirdik ve çevirinin yanında metinde bazı düzeltmeler de yaptık.” diye konuştu.

Bölümler hakkında detaylı bilgi

Birinci Bölümde: Osman Hulûsî Efendi’nin hayatı anlatılmıştır. Bu bölümde onun soyu, doğumu, lâkapları, eğitimi, gençliği, askerliği, görevleri, hac yolculukları, ailesi, ölüm fikri ve ölümü ayrı ayrı başlıklar halinde işlenmiştir. Ayrıca onun sosyal hayatı-şahsiyeti, mücadelesi ve eserleri üst başlıklar halinde değerlendirilmiştir.

İkinci Bölümde: Osman Hulûsî Efendi’nin edebî kişiliği, şiirlerinden ve sağlığında onunla birlikte olmuş kişilerden istifade edilerek hazırlanmıştır. Bu bölümde onun mahlası, dili, mecaz dili, irticalen şiir yazması, etkilendikleri, üslubu, tarzı, edebî sanatları kullanışı, şiirlerinin ahenk hususiyeti, şiir anlayışı, yazdığı kitabeleri ve nesir örnekleri ayrı başlıklar halinde incelenmiştir. Bölümün sonuna onun şikâyetleri de bir başlık altında değerlendirilmiştir.

Üçüncü Bölümde: Osman Hulûsî Efendi Dîvânı’nın incelenmesi yapılmıştır. Bu bölümde öncelikle Dîvân’ı oluşturma sebebi anlatılmış, sonra Dîvân’ın baskılarından haber verilmiş, daha sonra Dîvân’ın şekil ve muhteva hususiyetleri alt başlıklarla ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.

Dördüncü Bölümde: Hulûsî Efendi Dîvânı’nın metni ve nesre çevirisi verilmiştir. Bu bölümde Dîvân metni anlam dikkate alınarak yeniden okunmuş, okuma esnasında yazma nüshasının yanında, Latin harfli neşirlerinden de istifade edilmiştir. Metin ortaya konduktan sonra her beyit tek tek Hulûsî Efendi’nin beyti yazmadaki muradı dikkate alınarak nesre çevrilmiştir. Beyitlerde geçen âyet, hadis ve kıssalara dikkat çekilmiştir.

Beşinci Bölümde: Dîvân’da sıklıkla yer alan tasavvufi kavramlar ve terimler “Tasavvufi Kavramlar ve Terimler” başlığı altında, aynı şekilde Dîvân’da yer alan âyet, hadis ve Arapça ibareler “Âyet, Hadis ve Arapça İbareler” başlığı altında alfabetik olarak listelenmiş ve açıklamaları yapılmıştır. Ardından, “Şiir Fihristi” ve “Sözlük” eklenmiştir. Böylece şiirlerde geçen tasavvufi kavramlar, âyet, hadis ve Arapça ibareler hakkında geniş bilgi verilmiş ve fihrist ile ezberindeki şiiri bulmak isteyenlere kolaylık sağlanmıştır. Son olarak eserin sonuna sözlük eklenmiştir. Sözlükte yer alan anlamlar Hulûsî Efendi’nin kastettiği anlamlardır.

Kültür ve edebiyat dünyamıza büyük katkı sağlayacak olan eseri Nasihat Yayınları‘ndan temin edebilirsiniz.

Hulusi Efendi Vakfı yayın hizmetlerine bir yenisi daha eklendi. İnternet üzerinden yayın yapan Divan Radyo web sayfası ve mobil uygulamalar üzerinden yayın hayatına başladı.

Vakfımızın kurucusu Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi‘nin ölümsüz eseri Divanı Hulusi-i Darendevî‘den tasavvuf musikisi eserleri, şiirler ve farklı konu başlıklarında programların yayınlanacağı Divan Radyo, internet çağında kullanıcıların çabucak ulaşabileceği bir şekilde tasavvuf dünyamızdaki boşluğa hitâb ediyor.

Divan Radyo yayında!

Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı olarak tasavvuf ve kültür dünyamıza katkıda bulunmaya devam ediyoruz. Kurulduğumuz 1986 yılından beri çeşitli alanlarda kültürel faaliyetlerde bulunan Vakfımız, 1994’te yılında çıkarmaya başladığı Somuncu Baba Dergisi‘ni Aile ve Çocuk ekleriyle beraber 25 yıldır kesintisiz bir şekilde okuyucularıyla buluşturuyor.

Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba ve Osman Hulusi Efendi’nin hayatları ve eserleriyle ilgili olarak Uluslararası Sempozyumlar ve yurt genelinde panel organizasyonları düzenleyen Vakfımız, Osman Hulusi Efendi’nin Divânı-ı Hulûsi-i Dârendevî adlı eseriyle ilgili olarak Divan Okumaları programları ve şerh çalışmalarının yanı sıra tasavvuf musikisi sanatçıları tarafından ilahi ve şiir albümlerinin çıkarılmasına da öncülük etmiştir.

Ahmet Özhan, Mehmet Emin Ay, Mehmet Kemiksiz, Grup Dergah, Halil Necipoğlu ve Dursun Ali Erzincanlı gibi değerli sanatçıların Divân-ı Hulûsi’den seslendirdiği ilahi ve şiir albümlerini radyomuz üzerinden dinleyebilirsiniz.

Nasihat Yayınları web sayfasını ziyaret edebilir, hem bu albümleri hem de bir birinden değerli gül güzelliğindeki eserleri temin edebilirsiniz.

Hulûsi Yâr Dilinden

Hâfız Bestekâr Halil Necipoğlu Mutasavvıf ve Divân şâiri Osman Hulûsi Efendi‘nin Divân-ı Hulûsi-i Darendevî adlı eserinden bestelediği ilahileri “Hulusi Yâr Dilinden” albümünde bir araya getirerek dinleyicilerin beğenisine sundu.

Nasihat Yayınları tarafından hazırlanan eserde Divân-ı Hulûsi-i Dârendevi’den seçilerek bestelenmiş 10 parça bulunuyor. Tüm şiirlerin besteleri ise Halil Necipoğlu tarafından icra edildi.

İlâhi Esintiler

Geçtiğimiz yıllarda Hulusi Efendi Vakfı tarafından düzenlenen panel programlarına katılarak Osman Hulûsi Efendi’nin Divânından ilahiler seslendiren Necipoğlu uzun süredir üzerinde çalıştığı şiirlerin bestelerini yaparak albüm için seslendirme yaptı. Albümün müzik yönetmenliğini ise Taha Furkan Necipoğlu üstlendi.

Son dönemde Trt’de yayınlanan “Kuranı Kerimi Güzel Okuma Yarışmasında” jürilik yapan Necipoğlu, kendi hazırladığı iftar ve sahur programlarında da Osman Hulusi Efendi’nin eserlerinden örnekler okumuştu.

Albümün hazırlanış aşamasında sanatçı Necipoğlu şu ifadeleri kullandı:

“Bu albümün hazırlanması sürecinde çok farklı duygular yaşadım. Hazretin manevi himâyesini ruhumun derinliklerinde hissettim. Ömrümüz vefâ ederse bu hâlet-i ruhiyeyi ilerleyen yıllarda kaleme almak isterim”

Hulûs-i Yâr Dilinden albümünü Nasihat Yayınları‘ndan temin edebilirsiniz…

Halil Necipoğlu İmza Günü

Diyanet Vakfı tarafından Sultan Ahmet Meydanında düzenlenen Dini Yayınlar Fuarında Nasihat Yayınları standında sevenleri ile buluşan Necipoğlu burada “Hulusi Yar Dilinden” albümünü imzaladı.

Halil Necipoğlu kimdir?

Din görevlisi, televizyon programı sunucusu ve aynı zamanda tasavvuf musikisi sanatçısı Halil Necipoğlu 1968 yılında Erzurum’da doğmuştur.

İlk hafızlık derslerini babasından alan Necipoğlu, 14 yasında Kur’an-ı Kerimi ezberlemiştir. Sırasıyla Çinili Camii İmamı Hafız Abdullah Aldır, Süleymaniye Camii İmamı merhum Hafız Mehmet Çevik ve Beyazıt Camii İmamı merhum Hafız İsmail Biçer hoca efendilerden talim ve tecvit derslerini okumuştur.

İmam Hatip Lisesi’nden sonra İlahiyat fakültesi ön lisans programını bitirmiştir. Üsküdar Musiki Cemiyeti’ne devam eden Necipoğlu, burada bestekâr Hafız Amir Ateş’ten istifade etmiştir.

Çeşitli Tv kanallarında Ramazan ayına özel sahur ve iftar programları hazırlayıp sunmaktadır. Necipoğlu aynı zamanda TRT 1 kanalında yayınlanan Kuran-ı Kerim’i Güzel Okuma Yarışması jüri üyeliği görevinde bulunmaktadır.

Diyanet İşleri Başkanlığı‘na bağlı olarak uzun yıllar İstanbul Dolmabahçe Sarayı Camii’nde İmam-Hatip olarak görev yapmıştır. Günümüzde Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Camii’nde imam-hatiplik görevini sürdürmektedir.

Türk Musikisi alanında usta isimlerden biri olan Hafız Amir Ateş‘ten dersler almıştır. Geçtiğimiz yıllarda; Camideki Adam, Semavi Duyuşlar Esma Şarkıları, Cevşenü’l Kebir adlı albümlerini çıkaran Halil Necipoğlu, 2019 yılında Mutasavvıf Osman Hulusi Efendi’nin, Divanı Hulusi-i Darendevi eserinden bestelediği  ilahileri seslendirdiği “Hulusi Yar Dilinden” albümünü çıkarmıştır.

Halil Necipoğlu evli ve 4 çocuk babasıdır.

Diyanet Tv‘de her hafta canlı olarak yayınlanan ve Divan Edebiyatının nâdide eserlerini izleyicilerle buluşturan Can Veren Pervaneler programının 25.bölümünde Divanı Hulusi-i Darendevi eseri konu edinildi.

Hukukçu-Edebiyatçı Yazar Hayati İnanç‘ın dâimî konuk olarak katıldığı programda Osman Hulusi Efendi Hazretlerinin şiirlerini barındıran ve 20.yüzyılın en önemli eserlerinden biri olarak kabul edilen Divanı Hulusi Darendevi adlı eserden seçilen beyitler, diğer divan şairlerinin eserleri ile karşılaştırmalı olarak şerh edildi.

Hayati İnanç’ın Darende İzlenimleri

Darende’de 2009 yılında Vakfımız tarafından düzenlenen Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumuna konuşmacı olarak katılan Hayati İnanç Darende izlenimlerini şu şekilde aktardı:

“Darende’de çok güzel bir hizmet ortamı hâlen de devam ediyor. Merhum hazretin vefâtından sonra Hamidettin Efendi bu hizmetleri deruhte etti. Hâlen oradadır tanışma fırsatımız da olmuştu zât-ı âlîleri ile.

Darende; gittiğiniz zaman fark ettiğiniz bir hususiyet arz ediyor. Başka bir âleme geçmişsiniz gibi sanki bir fanus içerisindesiniz. Yani çok net hissediliyor. Zaman yolculuğu gibi bişey. Asâyiş fevkâlâde. Allah nazardan saklasın. Kavga gürültü falan arama oralarda. Cezaevi bomboş kalmıştı ben bundan 10 yıl kadar önce ziyaret etmiştim.

Coğrafi konumu itibarı ile de, insanların çehrelerindeki samimi tebessüm sebebiyle de, yaygın olan ilim, irfan, takva, ihlas sebebiyle de bir numunedir vesselam. Allah nazarlardan saklasın.

O şehirde ne gördüyseniz Hazretin eseri olduğunu fark edersiniz.O Vakfın eseridir. Mektebi vardır, hastanesi vardır, aşevi vardır, oteli vardır. Gül gibi gül kokan bir şehirdir.”

Divân-ı Hulûsî-i Darendevî

Program boyunca Divanı Hulusi Darendevi‘de yer alan şiirlerin okunup üzerine şerhlerin ve kıssaların anlatıldığı programa, çok sayıda izleyici Can Veren Pervaneler instagram sayfası üzerinden aktif olarak katılarak destek verdi.

Osman Hulûsi Efendi Hazretlerinin ilk olarak 1986 yılında basımı gerçekleşen eseri Divan-ı Hulusi-i Darendevi hakkında ise Hayati İnanç şu ifadeleri kullandı:

“Tam da Divan Edebiyatı artık bitti, bundan sonra bu sahada yeni söz işitmeyiz denildiği ya da zannedildiği bir ortamda, 20.yüzyılın ikinci yarısı gelmiş bu Hazret çok güzel bir üslub içinde, klasik tarzda, hece ile de yazılmış ayrıca şiiri vardır ama ağırlık aruzdur, Divân edebiyatını sürdürdü. Onda maksat şiir ve sanat değil, o ikinci maksattır asıl gönüller sultanıdır, gönüller tamir etmek, insan yetiştirmektir mesele. Bütün şiirlerinde o tasavvufi neşveyi ve lezzeti görürsünüz ve alırsınız.”

Can Veren Pervaneler

Çok sayıda izleyicinin canlı olarak yayına eşlik ettiği ve takipçiler tarafından çok beğenilen programı youtube sayfamız üzerinden izleyebilirsiniz.

Divanı Hulusi Darendevi

Âlim, mütefekkir ve mutasavvıf Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Hazretleri 1914 – 1990 yılları arasında yaşamış bir gönül sultanıdır. 76 yıllık ömrünü insanlığa hizmet etmekle geçiren Osman Hulûsi Efendi geride 3 adet yazılı eser bırakmıştır. Bu eserler; Divanı Hulusi Darendevi, Mektubat-ı Hulusi-i Darendevi ve Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler ‘dir.

Divanı Hulusi Darendevi; Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin tasavvufî ve edebî kişiliğini yansıtan en mühim eseridir. Aynı zamanda Osman Hulûsi Efendi’nin hayatta iken basılan tek eseridir. 1986 yılında ilk baskısı yapılan eserin zamanla birçok baskısı yapılmıştır.

Osman Hulusi Efendi’nin Şiir Yeteneği

Küçük yaşlarından itibaren şiire olan ilgisi ve yeteneği bilinen Osman Hulusi Efendi, ilk şiirlerini 5-6 yaşlarında iken yazmışlardır. Zamanla bu şiirleri sohbetlerde okunmaya başlanmış sevenleri tarafından ezberlenir olmuştur.

Osman Hulusi Efendi fırsat buldukça Sivas’a mürşidi İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak Hazretlerini ziyarete gitmiş, küçük yaştan itibaren yazmış olduğu şiirlerini ona takdim etmişlerdir.  İhramcızâde İsmail Hakkı Efendi de sohbetlerde bunları defalarca okutmuşlar, ilâhîlerini muhafaza etmesini ve bir Dîvân yazmasını kendisine tavsiye etmişlerdir.

Divanı Hulusi Darendevi’nin ilk baskısı

Osman Hulusi Efendi Hazretleri’nin şiirleri henüz divanı basılmadan önce araştırmacılar ve edebiyatçılar arasında bilinir hale gelmiştir. Osman Hulusi Efendi, birçok kişi ve kurumdan gelen divan oluşturma tekliflerini, vefatından sonra basılması arzusuyla reddetmiştir.

Merkezi illere uzaklığı sebebiyle Darende’ye bir hastane yaptırma arzusu herkes tarafından bilinen Osman Hulusi Efendi, bu projesi için birçok kez Ankara’ya ziyaretlerde bulunmuştur. İmkânların yetersiz olduğu o yıllarda, Darende’den Malatya’ya giderken yolda vefat eden hastalar kendisini çok üzmüş, geliri ile bir hastane yapılması karşılığında Divanın basımını kabul etmiştir.

Bunun üzerine Osman Hulûsi Efendi’nin yazdığı Dîvân edebiyatı tarzındaki şiirleri, “Ya Şeyh” ismi ile ma’ruf Muhittin Tütüncü’nün Dîvân tertibine göre bir deftere yazması suretiyle elimizdeki bugünkü Dîvân ortaya çıkmıştır. 1986 yılında ilk baskısı yapılan eserin adı “Dîvân-ı Hulûsî-i Dârendevî” olmuştur.

Kuruculuğunu yaptığı Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı tarafından bu eserin gelirleri ve yardımsever vatandaşlarımızın katkıları ile Darende’ye Devlet Hastanesi binası yaptırılmış ve iç teçhizatı tamamlanarak Sağlık Bakanlığına devredilmiştir. 2006 yılında hizmete giren hastane, Darende Hulusi Efendi Devlet Hastanesi olarak günümüzde hizmet vermeye devam etmektedir.

Osman Hulusi Efendi’nin edebî yönü

Osman Hulûsi Efendi’nin Dîvân’ı, Mektûbat’ı ve Hutbeler’i onun edebî yönüne yeterince ışık tutmaktadır. Özel bir tahsil geçirmemiş olmasına rağmen, yazmış olduğu eserlerde kullandığı dil ve sanatlar, onun kendisini çok güzel yetiştirmiş olduğunun delilidir. Eserlerinde Farsça, Arapça, Osmanlıca ve Türkçeyi meczetmiş, manzum ve mensur eserler kaleme almıştır.

Osman Hulûsi Efendi’nin; aruz vezni ile Divan şiirinin gazel, kaside, ilâhî, müstezat ve rubâi gibi çeşitli şekil ve vezinlerde kaleme aldığı mümtaz eseri Dîvân’ıdır. 20. yüzyılda Divan şairi olarak asrın son temsilcisi kabul edilen Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin bu eseri, aşk, vecd ve insan sevgisi temalarını içermektedir. Manzumelerinde dinî ve tasavvufî ıstılahlar bol bol kullanılmıştır. Şiirlerinde kullandığı dil zaman zaman 16 ve 17. yüzyılların ifadelerini yansıtmaktadır.

Osman Hulûsi Efendi, Dîvân’ında genel olarak Divan şairlerinin müşterek olarak kullandığı dili, bazı tabirleri ve edebî mazmunları da aynı şekilde kullanmıştır. Dolayısıyla bu tabirleri ilk akla gelen anlamlarıyla değil mecazî manaları ile anlamak lazımdır. Onun şiirlerinde geçen şarap, mey, saki, meyhane, kadeh, aşk, âşık, ma’şuk, saç, kâkül, dudak vs. kelimeleri sözlük anlamları ile değil Divan edebiyatında ve tasaavufta kullanılan manaları ile anlamak lazımdır. Çünkü bu kelimelerde İlâhî aşk, Kevser şarabı, mürşit, cami, tekke vahdet, kesret gibi tasavvuf kavramları kastedilmiştir.

Divan Edebiyatı ve Divanı Hulusi Darendevi

Şiir, ehlinin dilinde bir tebliğ aracıdır. Hz. Peygamber (sav): “Şiirde hikmet vardır.” buyurarak şiire teşvik etmiş müşriklerin hicivlerine karşı kötü niyetli şairlere karşılık vermek üzere yanında şairler bulundurmuştur. Osmanlı edebiyatı bir bakıma şiir merkezli bir edebiyattır. Aziz ecdadımızın aşk, iman, estetik ve kahramanlık harcıyla bina ettiği edebiyat kalesine “Dîvân Edebiyatı” denmiştir.

“Dîvân-ı Hulûsi-i Dârendevî” adlı eserde edebiyatın sanat zenginliğini doya doya seyretmek, tasavvufî sembollerin arkasındaki hakikatleri görmek ve gönül huzuruna ermek mümkündür. Hulûsi Efendi Hazretleri, tasavvufî anlatımları en güzel bir biçimde kullanmıştır. Divânında; Peygamberlerin, önemli şahsiyetlerin ve Allah Dostlarının hayatlarından örnekler sunan Hulusi Efendi, yazmış olduğu naat, münacât, mesnevi, gazel ve kasidelerindeki üslûbu ile Divân Edebiyâtında kendinden önce yazılan eserlerin üzerine çıkmıştır.

Mutasavvıf şâirlerin özelliği

Dîvân edebiyatı içerisinde kabul edilmesine rağmen, mutasavvıf şairlerin dîvânları, klasik dîvânlardan dil ve ifade özellikleri bakımından farklılıklar göstermektedir. Mutasavvıf bir şair, inancını ve mensubu bulunduğu tarîkatın esaslarını anlatmayı gâye edindiğinden, şiirlerinde kullandığı kelimeler, müntesiplerin rahatça anlayabilecekleri tarzda olup sanat endişesinden uzaktır. İfadelerde samimiyet ön plandadır. Çünkü bir tarîkatın içerisinde yüksek derecede eğitim almış kültürlü insanlarla birlikte, hiçbir eğitime sahip olmayan kimseler de bulunmaktadır.

Ahmed-i Yesevî ile başlayan, Yunus Emre, Niyâzî-i Mısrî, Ümmî Sinan gibi mutasavvıflarca geliştirilen Tekke ve Tasavvuf şiiri, kullandığı remiz ve mazmunlarla Halk ve Dîvân edebiyatından farklı bir dil ve ifade tarzı oluşturmuştur. Halk şiirinde görülen sade bir dil ve mahallî özellikler ile Dîvân şiirinde kullanılan karmaşık terkiplerden oluşan ağır ve ağdalı bir dil, tekke muhitinde söylenmiş olan şiirlerde tam olarak görülmez. Tekke şairi, bu iki şair tipinin tam ortasında durur ve bir yönüyle Halk, diğer yönüyle de Dîvân şairi hüviyetiyle karşımıza çıkar.

Osman Hulûsi Efendi de, Cumhuriyet sonrasında dîvân tertip eden mutasavvıf şairlerdendir. Hemen her mutasavvıf şairde olduğu gibi Hulûsi Efendi’de de, şiir amaç değil araçtır. Bu nedenle aruzla birlikte heceyi de kullanmış; müntesiplerine ulaştırmak istediklerini, veznin ne olduğuna bakmaksızın, şiir yoluyla aktarmıştır.

Mutasavvıf Şairler

Ahmed Yesevî‘den itibaren birçok mutasavvıf şair elinde günümüze ulaşan Tekke Edebiyatı geleneğinde daha çok Kadirîlik, Rufaîlik, Halvetîlik, Bektaşîlik gibi tarikatlarla ilgili; bunların çeşitli kollarına bağlı, her seviyedeki müntesiplerin ortaya koyduğu birçok edebî eser vardır. Bir başka deyişle edebî eser vermek bakımından zikredilen bu tarikat bağlılarının önde gelmelerine rağmen, Nakşî’lerin edebi sahada daha az eser verdikleri bilinmektedir. Bu bakımdan Osman Hulusi Efendi ‘nin Divânı bir Nakşî mürşidinin eseri olarak ayrı bir ehemmiyet arz etmektedir.

Divanı Hulusi Darendevi Şiirleri

Eser, zamanın şartları sebebi ile resmî tahsili ilkokuldan öteye geçmemiş bir insanın hususî tahsil ile hele ilm-i irfan ve marifeti elde etmeye, bunu hulus ile tahsile yöneldiğinde, edebiyatta bile hangi seviyeye ulaşacağını göstermesi bakımından ayrıca mühimdir.

Çoğunluğu aruzla yazılmış ve gazellerden ibaret şiirlerin meydana getirdiği Dîvân-ı Hulûsi-i Darendevî’de hece ile yazılmış 60 kadar manzume ile on kadar müstezadın da yer aldığı görülmektedir. Bunlar arasında aruzla yazılmış ve aşktan bahseden gazellerde Fuzulî ve Niyaz-i Mısrî ifade ve edası, hece ile yazılmış olanlarda ise Yunus Emre tesiri açıklıkla görülmektedir.

Bu bakımdan Osman Hulusi Efendi‘yi günümüzde bir Yunus muakkibi saymak mümkündür. Hatta bu vadide daha çok eser vererek, daha başarılı manzumeler ortaya koymuş ve bilhassa günümüz nesillerinin karşı karşıya olduğu, eski kültürümüzle aramıza yerleştirilmiş olan dil engelini aşması yolunda da diğer kıymetli faaliyetleri gibi pek semereli himmetleri olmuştur.

Osman Hulusi Efendi’nin şiir ile irşad metodu

Tasavvufî düşüncenin temelini teşkil eden şeylerin başında İlâhî rızâya ulaşabilme gayesi yer alır. Bu doğrultuda mutasavvıflar da insanların manevî eğitim ve irşadlarına katkı sağlayabilmek amacına hizmet ederler. Bir mutasavvıf, aynı zamanda da bir şair olan Osman Hulûsi Dârendevî de, Dîvân’ında yer alan şiirleri, şiir yazmak için değil, Allah’ın rızâsını celbetmek için söylemiştir. Ona göre şiir, halkın ve müridlerin irşadı için bir araçtır; manevî bir tedavi yöntemi ve nefsin eğitim metodudur. Bu nedenle edebî yönden çok ağır olan eserlerinde bile didaktiklik kendini göstermektedir.

Şiir tasavvufî muhitlerin bütünü tamamlayan en önemli ögesidir. Yapılan sohbetlerde ilâhîler okunur. Bu ilâhîler de Yunus Emre gibi her zümrenin kabul ettiği mutasavvıf şairlerin yanı sıra, daha çok sohbet yapılan zümrenin şairlerinin şiirlerinden bestelenir. Bu açıdan bir tarikat şeyhinin aynı zamanda şair olması tasavvufî düşüncede rağbet gören bir durumdur.

Allah vergisi yetenek

Ancak şunu belirtmekte fayda vardır: Osman Hulûsi Efendi’de Allah vergisi olarak şiir kabiliyetinin kuvvetli olduğu anlaşılmaktadır. Fakat meseleye bir şâir değil bir mürşid olarak yaklaştığından, eserinde manayı her yönüyle ifade etme maksadı, şekle ait endişelerin önüne geçmiş ve muhtevadaki derinliğin layıkıyla ortaya konma arzusu, teknik eksiklikleri örtmüş, neticede şekle ait kusurlara mana uğruna göz yumulmuştur. Bu bir bakıma mananın maddeye tercih edilmesi demektir.

Nitekim mutasavvıflar da şiiri bir gaye değil bir vasıta olarak telakki ederler. İşte Osman Hulûsi Efendi de:

“Herhangi bir şeyin en güzelini yapmaya çalışmak, o işin edebiyatı sayılır. Şiir yazan kimse en güzelini yapmış olmaz, çünkü o Allah vergisidir.” diyerek buna işaret eder.

Divanı Hulusi Darendevi Hakkında Söylenenler

Osman Hulusi Efendi’nin şiirleri henüz divan haline gelmeden de birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Divan-ı Hulusi-i Darendevi basıldıktan sonra ise bu alanda eğitim veren birçok akademisyen Divanı Hulusi Darendevi’yi inceleme fırsatı bulmuştur. 1991 yılından itibaren düzenli olarak düzenlenen sempozyum, panel ve divan okumaları programları ile çeşitli akademisyen ve ilim adamları Divanı Hulusi Darendevi hakkında araştırma ve makele kaleme almışlardır.

Gerçek Mürşid Gerçek Şâir

Türk Edebiyat Vakfı kurucularından ve Şeyhülmuharririn unvanına sahip edebiyatçımız Ahmet Kabaklı, Hulusi Efendi hayatta iken kendisi ile görüşme fırsatı bulamamıştır. 1991 yılında Darende‘de düzenlenen Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumu‘na katılan Ahmet Kabaklı, yapmış olduğu konuşmasında şu ifadeleri kullanmıştır:

“Darende’de ayrı bir medeniyet, bu me­de­ni­yetin banileri olarak da Somun­cu Baba evlatlarını tanıdım. Ayrıca hayatımda tanışamadığıma yan­dı­ğım merhum Hulûsi Efendi’de gerçek şai­ri, gerçek insanı, gerçek mürşidi bulmakla bah­tiyar oldum.”

Cumhuriyet Üniversitesi Rektörü Prof.Dr. Alim Yıldız ise Somuncu Baba Dergisi’nde yer alan bir makalesinde şu ifadeleri kullanmıştır:

“Emsalleri içinde oldukça hacimli ve kapsamlı bir eser olan Dîvân’da Hulusî Efendi¸ oldukça sade ve akıcı bir dil kullanmış¸ ağdalı bir söyleyişe rağbet etmemiştir. Dîvânı¸ klasik bir Dîvândan dil ve ifade özellikleri bakımından farklılıklara sahiptir. Yolunun esaslarını anlatmayı gaye edindiğinden şiirlerinde kullandığı kelime ve terkipler¸ hemen birçok insanın rahatlıkla anlayabileceği tarzdadır. Şiirlerinde samimiyet ön plandadır.”

Divanı Hulusi Darendevi’de yer alan şiirlerin doğuş hikayeleri ve tasavvufi manası üzerine bir eser üzerinde çalışan Prof.Dr. Nihat Öztoprak ise İstanbul Lütfi Kırdar Kongre Merkezi’nde düzenlenen Uluslararası Somuncu Baba ve Hulusi Efendi  Sempozyumu’nda şu ifadeleri kullanmıştır:

“Bir şiirin hikâyesini bilmek o şiiri daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. Âyetlerin nüzul sebeplerinin bilinmesi nasıl onların daha iyi anlaşılmasına vesile oluyor ise hikâyelerinin bilinmesi de şiirlerin daha iyi anlaşılmasına vesile olmaktadır. Edebiyat tarihimiz bu tür bilgiler bakımından maalesef çok fakirdir. Şairlerin hangi sebeplerle şiirler yazdıkları kendileriyle ve çevrelerindeki üç beş kişiyle birlikte toprak olup gitmiştir.

Oysa vefatının üzerinden henüz 22 yıl geçmiş olması sebebiyle Hulûsi Efendi’nin şiirlerinin doğuş hikâyeleri hâlâ hafızalardadır. Bu sebeple onun şiirlerinin daha iyi anlaşılması için hikâyelerinin toplanması önem arz etmektedir. Başlattığımız bu çalışma inşallah ilerde kitap haline getirilerek herkesin istifadesine sunulacaktır.”

Hulûsi Efendi aynı zamanda bir gönül insanı

Uluslararası Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumu’nda Divanı Hulusi Darendevi’deki “Leylâ” kavramı üzerinde konuşma yapan Prof.Dr. Sebahat Deniz şu ifadeleri kullanmıştır:

“Dîvân’a iki farklı açıdan bakma zarureti hâsıl olmuştur. Bunlardan biri beşerî bir güzel kadın olan sevgili Leylâ; diğeri ise Mevlâ’dır. Hulûsi Efendi de her şeyden önce bir beşerdir. Ama Hulûsi Efendi aynı zamanda bir gönül insanı, bir Hak dostu, bir mürşid, bir insan-ı kâmil, nefsiyle yaptığı güreşte galip olmuş bir pehlivandır. Bu sebeple Dîvânı’na her iki açıdan da bakmak gerekir.”

Uluslararası Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumu için Darende’ye gelen Prof.Dr. Cihan  Okuyucu ise şu ifadeleri kullanmıştır:

“Hulûsi Efendi’nin ilhamını besleyen kaynakların çeşitliliğionun şiirine ayrı bir zenginlik olarak yansımıştır. Sonuç olarak Hulûsi Efendi Dîvânı’nın hem edebî değeri hem de geniş okur kitlesiyle 20. asrın kenditüründeki en dikkat çekici metinlerinden biri olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.”

Konya İl Müftüsü ve Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyelerinden Prof.Dr.Ali Akpınar ise Somuncu Baba Dergisi’nde yer alan bir makalesinde şu ifadeleri kullanmıştır:

“Osman Hulusi Efendi, ‘Hüsn-i ahlâk¸ her kemâlin fevkındedir.’ diyerek en güzel ahlâkı kemâlin zirvesi kabul edip bu uğurda kâli ile olduğundan çok daha fazla hâli ile hizmet eden bir hizmet eri ve insanlık sevdâlısıdır. Onun eserlerinden biri olan Dîvân’ı onun Kur’ân ve Sünnet merkezli düşüncesinin beyitlere dökülmüş halidir. “

Hulusi Efendi ilahileri ve Albümler

Osman Hulusi Efendi’nin Divanı Hulusi Darendevi adlı eserinde yer alan şiirleri ve ilahileri sadece araştırmacıların değil zamanla tasavvuf musikisi sanatçılarının da sıklıkla başvurduğu bir kaynak haline gelmiştir. Divanı Hulusi Darendevi ’den bestelenen ilahilerden oluşan bu albümler tasavvuf musikisi dinleyicileri tarafından çok beğenilmiş, çoğu zaman konserlerde icra edilmiştir. Nasihat Yayınları tarafından neşredilen bu albümleri aşağıdaki listelerden dinleyebilirsiniz:

Divanı Hulusi Darendevi’den Şiir Albümleri

Osman Hulusi Efendi divanında yer alan şiirleri aynı zamanda şiir yorumcuları tarafından da çeşitli şiir ve edebiyat programlarında seslendirilmektedir. Dursun Ali Erzincanlı, Senai Demirci, Münib Engin Noyan ve Ayşe Egesoy ise Divanı Hulusi Darendevi’den seçtikleri eserlerle şiir albümleri hazırlamışlardır.