Vakıf insanı, âlim, mutasavvıf ve dîvân şâiri Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Hazretlerini âhirete irtihâlinin sene-i devriyesinde minnet ve şükranla yâd ediyoruz…

Vakıf kurucumuz Osman Hulusi Efendi, “El kadar bir taş geçse elime, onu memleketimin istifâdesine kullanırım.” buyurarak ömrünü insanlığa vakfetmiş, yaptığı hizmetler ve bıraktığı eserler ile dünya genelinde gönüller kazanmıştır.

Osman Hulûsi Efendi kimdir?

1914

Âlim, mutasavvıf ve divân şâiri Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi, 1914 yılında, Malatya’nın Darende ilçesi Hacılar Şeyhli Mahallesinde dünyaya gelmiştir. Babası, Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba’nın ahfâdından Hasan Feyzi Efendi, annesi ise Seyyid Taceddin-i Veli Hz’nin neslinden Fâtımâ Hanımdır. Baba ve anne tarafından Seyyid olup 36.kuşaktan Peygamber Efendimiz(sav)’in soyundandır.

1929

1.Dünya savaşının sıkıntılı yıllarında, ilk eğitimini Babası Hatip Hasan Feyzi Efendi’den almış, daha sonra Darende Dutluk Sıbyan Mektebi ve Cumhuriyet İlkokulunda resmî eğitimlerini tamamlamıştır.

1940

Gençlik yıllarında; zekâsı, mantığı ve babasının gayretiyle kendisini sürekli geliştirerek; Arapça, Farsça ve Edebiyat bilgisini ilerletmiştir. Aynı zamanda marangozluk, mühür kazımak, matbaacılık, dizgi, oymacılık ve ticaretle meşgul olmuştur.

1945

40 gün içerisinde Babası Hatip Hasan Feyzi Efendi ve Ağabeyi Ahmet Nuri Efendi’nin vefatları üzerine, cami mütevellîsince, Şeyh Hamid-i Veli Camii imam hatipliği görevine getirilmiştir. 1953’e kadar fahrî olarak yaptığı bu görevi, emekli olduğu 1987 yılına kadar 42 sene sürdürmüştür.

1969

Mürşidi, âlim ve mutasavvıf Sivaslı İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak Hazretlerinin vefâtı üzerine, ihvanlarına sahip çıkarak irşâd faaliyetlerinde bulunmuştur.

1972

Kitaba ve ilim öğrenmeye merâkı sebebiyle, kendi gayretleri ile oluşturduğu, “Şeyhzadeoğlu Özel Kütüphanesi”, dönemin Hürriyet Gazetesinde “20.Asrın Filozofu” manşeti ile tanıtılmıştır.

1974

Hayatı boyunca insanlığa hizmet için çalışan Osman Hulusi Efendi, çeşitli cami, okul ve kütüphane yaptırma derneklerine başkanlık yapmıştır. Darende İmam-Hatip Lisesi ve Darende İlahiyat Fakültesi başta olmak üzere çok sayıda okulun yapılmasını ve açılmasını sağlamıştır. Ayrıca okul aile birliği başkanlıkları yaparak öğrencilerin ihtiyaçlarıyla ilgilenmiştir.

1980

Şeyh Hamîd-i Velî Camii ve Abdurrahman Erzincânî Camii başta olmak üzere çok sayıda cami ve Kur’an Kursunun yapımına ve ihtiyaçlarının karşılanmasına öncülük etmiştir.

1984

Cumhurbaşkanlığı tarafından Ankara’da düzenlenen “Eğitim Hayırseverleri” programına, Malatya’yı temsilen katılmış, eğitime dâir hizmetlerinden dolayı Milli Eğitim Bakanı Mehmet Vehbi Dinçerler tarafından kendisine plaket takdim edilmiştir.

1986

Geliri ile hastane yapılması kaydıyla, “Divân-ı Hulûsi-i Dârendevi” adlı eserinin basılmasına izin vermiştir. 20. yüzyılın son Divân Edebiyatı eserleri arasında yer alan Divânından elden edilen gelirler ve hayırseverlerin bağışları ile yapılan Darende Hulusi Efendi Devlet Hastanesi, 2006 yılında hizmete girmiştir.

1986

Başkanlığını yaptığı çok sayıdaki derneği bir çatı altında toplayarak, Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı’nı kurmuştur. Bakanlar kurulu kararı ile vergi muafiyeti hakkı bulunan Vakıf; eğitim, sağlık, sosyal yardımlar, inşaat, restorasyon ve kültürel alanlarda hizmetlerine devam etmektedir.

1990

Ömrü, Cenab-ı Hakk’ın yoluna samimiyet ve ihlâs çerçevesinde hep hizmetle geçen ve imrenilecek kadar dolu dolu bir hayat yaşayan Osman Hulûsi Efendi, 14 Haziran 1990 tarihinde âhirete irtihâl etmiştir. Oğlu ve halefi Hamid Hamidettin Ateş Efendi’nin kıldırdığı cenaze namazı sonrasında, Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Külliyesi hazîre bölümüne defnedilmiştir.

Divân, Mektubât ve Hutbeler olmak üzere 3 adet yazılı eseri bulunmaktadır. Hayru’l halef evlâdı Hâmid Hamîdettin Ateş Efendi’nin mütevelli heyeti başkanlığını deruhte ettiği, Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı ile gönül hizmetleri devam ettirilmektedir…

İlim adamları anlatıyor

Osman Hulusi Efendi’nin vefât yıldönümü sebebiyle Vakfımız tarafından hazırlanan belgeselde ülkemiz genelinden ilim adamlarının görüşlerine yer verildi. İlim adamları Osman Hulûsi Efendi’nin hayatı, ilmî yönü ve vakıf hizmetleri hakkında görüşlerini belirttiler.

Prof.Dr. Ahmet Şimşirgil / Tarihçi – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin doğduğu zaman Anadolu’nun en sıkıntılı dönemidir. Anadolu’nun ücrâ bir kasabasında böylesine bir kimsenin yetişmesi gerçekten şaşırtıcıdır. Osman Hulûsi Efendi yaptığı hizmetlerle ve yazdığı eserlerle amel defteri kapanmayan bir bir insandır.”

Prof.Dr. Cihan Okuyucu / Edebiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi, çağımızda yaşayan klasik edebiyat temsilcilerinin en güçlülerinden birisidir. Dilerim ki O’nun bu şiirleri başka dillere çevrilerek tüm insanlığa ulaşmış olur.”

Prof.Dr. Kadir Özköse / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi, eğitimiyle, ilmiyle, yetişmesiyle İhramcızâde Hazretlerinin sesi soluğu haline gelmiş bir irfân bağıdır.”

Prof.Dr. Halil İbrahim Şimşek / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin Nakşibendiliğin Darende’de vukûfiyet arz etmesinde önemli hizmetleri olmuştur. Darende’nin tarihini canlandırmıştır.”

Prof.Dr. Ali Yılmaz / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin beni en çok etkileyen yönü; insanların çocuklarını okula göndermek istemediği bir dönemde çocukların eğitimine büyük önem vermesidir.”

Prof.Dr. Abdullah Kahraman / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin hayatını okuduğumuzda bakanlara ricâsı halk adınadır, millet adınadır, insanlık adınadır. Osman Hulûsi Efendi ‘İnsanların en faydalısı insanlığa en çok faydası dokunandır.’ hadisince güzel amellerde bulunmuştur.”

Prof.Dr. Mehmet Akkuş / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi Somuncu Baba Hazretlerinin 14.asırda başlatmış olduğu hizmetleri asrımızda devam ettirmiştir.”

Prof.Dr. Nihat Öztoprak / Edebiyatçı – Yazar

“20.yüzyılda Divân Edebiyatı geleneğini devam ettirebilmek ve bir Divân hazırlamak kolay bir şey değildir. Bu bakımdan Hulûsi Efendi eski edebiyatçıların bildiği tanıdığı, sevdiği bir zâttır.”

Prof.Dr. Yakup Çelik / Edebiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi yaptığı hizmetlerle ve yazdığı eserlerle Darende civârında bir dostluk ve değerler platformu oluşturmaya gayret etmiştir.”

Prof.Dr. Elçin İsgenderzade / Edebiyatçı – Yazar / Azerbaycan

“Osman Hulûsi Efendi’nin 76 yıllık ömründe yaptığı her hizmet sadece Türk kavmi veya İslâm ümmeti için değil dünya insanlığı için bir örnektir.”

Prof.Dr. Kazım Hacımeylic / Tarihçi – Yazar / Bosna-Hersek

“Somuncu Baba Hazretleri büyüklüğünü Hacı Bayram-ı Veli ile göstermiştir. Osman Hulûsi Efendi eserleri ve hizmetleriyle bundan sonra daha iyi anlaşılacaktır. Çünkü Hak erenleri ölmezler.”

20. Yüzyıl mutasavvıf ve dîvân şâiri Seyyid Osman Hulûsî Ateş Efendi’nin Dîvânı; nesre çevrilerek yeniden yayımlandı. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nihat Öztoprak tarafından 8 yıllık titiz bir çalışma sonucunda hazırlanan eser 4 ciltten oluşuyor.

Kültür ve edebiyat dünyamıza hayırlı olsun

Nasihat Yayınları tarafından yayımlanan eserde 5 bölüm bulunuyor. Prof. Dr. Nihat Öztoprak çalışmasının ilk bölümünde Osman Hulûsî Efendi’nin hayatı ve eserlerini, ikinci bölümünde edebi kişiliğini, üçüncü bölümünde Dîvânı’nın şekil ve muhteva yönünden incelenmesini, dördüncü bölümünde Dîvânı’nın metnini ve nesre çevirisini gerçekleştirdi. Beşinci ve son bölüm ise Dîvân’daki tasavvufi kavram ve terimler, âyet, hadis ve Arapça ibareler, alfabetik şiir fihristi ve sözlük kısmı ile tamamlandı.

Somuncu Baba’nın ocağında geçen şiirce bir hayat

Osman Hulûsî Efendi’nin klasik Türk edebiyatı geleneğini 20. yüzyılda devam ettiren ve hacimli bir dîvân ortaya koyan güçlü bir şair olduğunu ifade eden Öztoprak, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Anne ve baba tarafından soyu Hz. Hüseyin kanalıyla Hz. Peygamber’e ulaştığı için “seyyid” olan Hulûsî Efendi ayrıca Meşâyıhtan Şeyh Hâmidüddin-i Velî’nin (Somuncu Baba) 12. kuşaktan torunudur. Somuncu Baba’nın Darende’de kurduğu inanç ve kültür ikliminde yetişmiştir.

Hâmidüddin-i Velî’den Hulûsî Efendi’ye kadar Somuncu Baba ocağında sohbetlerin şiirle süslendiği, gönüllerin ilâhîlerle coşturulduğu manevî ve sanat ikliminde yetişen Hulûsî Efendi, ataları gibi şiire meyletmiş, şiirle konuşmuş, şiirle cevap vermiş, şiirce hayat yaşamış bir şairdir. Şiirin yerini nesre bıraktığı bir dönem olan 20. yüzyılda o, şiirle fikirlerini kalıcı hâle getirmiş, bedenen ulaşamadığı yerlere şiirle ulaşmıştır. Şiiri bırakmamış hem de hacimli sayılabilecek bir dîvân oluşturarak dîvân ve tekke şiir geleneğini devam ettirmiştir.”

Hulûsî Efendi’nin kuvvetli bir dini bilgi ve kültüre sahip olduğuna dikkati çeken Öztoprak:

“Gerçek sanatkâr için sadece heyecan yeterli değildir. Sadece ilim ve kültür de kuru kalabilir. Hakiki sanat eseri, kültür ve heyecanın müşterek mahsulüdür. Bir şair olarak Hulûsî Efendi’de her iki vasıf da fazlasıyla vardır. O kuvvetli bir dini bilgiye sahip olduğu kadar dini kültüre de hâkim idi. Onun şiirleri bu bilgilerin aşkla yoğrularak yansıtılmasından ibarettir.” dedi.

Zaman geçtikçe dil geçmişe yabancılaşıyor

Çalışmanın en önemli bölümünün şiirlerin nesre çevirisi olduğunu kaydeden Öztoprak, özellikle dil ve kültüre yabancılaşmadan kaynaklanan kelimelerin anlaşılamaması meselesine burada da rastladığını, bu nedenle şiirlerin anlamını açıklayarak günümüz insanıyla Hulûsî Efendi arasında köprü kurulmasının zaruri bir hâl aldığını dile getirdi.

Geçen zaman içinde dilin geçmişe yabancılaştığını ve bunun sonucunda 20-30 sene önceki eserlerle bile insanların bağının koptuğunu söyleyen Prof. Dr. Nihat Öztoprak:

“Merhum Hulûsî Efendi’nin şiirlerinin anlaşılmasında da benzeri zorluklar yaşanmıştır. Onun bazı şiirlerinin anlaşılamamasının yegâne sebebi yalnızca kültürel yabancılaşma değildir elbette. Mutasavvıf bir dîvân şairi olması sebebiyle şiirlerinin zahirî anlamının yanında bâtıni anlamı da vardır. Onları anlamak için dîvân şiirinin estetik anlayışını, tasavvufun terim ve deyimlerini, dini-tasavvufi kültürü, büyük mutasavvıfların kıssalarını bilmek gerekmektedir.

İşte bu sebeple Hulûsî Efendi’nin şiirlerinin anlamlarının ortaya konması, böylece günümüz insanıyla onun şiirleri arasında köprü kurulması zaruret halini almıştı. Bu nedenle Dîvân’da yer alan şiirlerin nesre çevirisini gerçekleştirdik ve çevirinin yanında metinde bazı düzeltmeler de yaptık.” diye konuştu.

Bölümler hakkında detaylı bilgi

Birinci Bölümde: Osman Hulûsî Efendi’nin hayatı anlatılmıştır. Bu bölümde onun soyu, doğumu, lâkapları, eğitimi, gençliği, askerliği, görevleri, hac yolculukları, ailesi, ölüm fikri ve ölümü ayrı ayrı başlıklar halinde işlenmiştir. Ayrıca onun sosyal hayatı-şahsiyeti, mücadelesi ve eserleri üst başlıklar halinde değerlendirilmiştir.

İkinci Bölümde: Osman Hulûsî Efendi’nin edebî kişiliği, şiirlerinden ve sağlığında onunla birlikte olmuş kişilerden istifade edilerek hazırlanmıştır. Bu bölümde onun mahlası, dili, mecaz dili, irticalen şiir yazması, etkilendikleri, üslubu, tarzı, edebî sanatları kullanışı, şiirlerinin ahenk hususiyeti, şiir anlayışı, yazdığı kitabeleri ve nesir örnekleri ayrı başlıklar halinde incelenmiştir. Bölümün sonuna onun şikâyetleri de bir başlık altında değerlendirilmiştir.

Üçüncü Bölümde: Osman Hulûsî Efendi Dîvânı’nın incelenmesi yapılmıştır. Bu bölümde öncelikle Dîvân’ı oluşturma sebebi anlatılmış, sonra Dîvân’ın baskılarından haber verilmiş, daha sonra Dîvân’ın şekil ve muhteva hususiyetleri alt başlıklarla ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.

Dördüncü Bölümde: Hulûsî Efendi Dîvânı’nın metni ve nesre çevirisi verilmiştir. Bu bölümde Dîvân metni anlam dikkate alınarak yeniden okunmuş, okuma esnasında yazma nüshasının yanında, Latin harfli neşirlerinden de istifade edilmiştir. Metin ortaya konduktan sonra her beyit tek tek Hulûsî Efendi’nin beyti yazmadaki muradı dikkate alınarak nesre çevrilmiştir. Beyitlerde geçen âyet, hadis ve kıssalara dikkat çekilmiştir.

Beşinci Bölümde: Dîvân’da sıklıkla yer alan tasavvufi kavramlar ve terimler “Tasavvufi Kavramlar ve Terimler” başlığı altında, aynı şekilde Dîvân’da yer alan âyet, hadis ve Arapça ibareler “Âyet, Hadis ve Arapça İbareler” başlığı altında alfabetik olarak listelenmiş ve açıklamaları yapılmıştır. Ardından, “Şiir Fihristi” ve “Sözlük” eklenmiştir. Böylece şiirlerde geçen tasavvufi kavramlar, âyet, hadis ve Arapça ibareler hakkında geniş bilgi verilmiş ve fihrist ile ezberindeki şiiri bulmak isteyenlere kolaylık sağlanmıştır. Son olarak eserin sonuna sözlük eklenmiştir. Sözlükte yer alan anlamlar Hulûsî Efendi’nin kastettiği anlamlardır.

Kültür ve edebiyat dünyamıza büyük katkı sağlayacak olan eseri Nasihat Yayınları‘ndan temin edebilirsiniz.

Âlim, mutasavvıf ve divân şairi Osman Hulusi Efendi 42 sene Darende Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Camii ve Külliyesinde imam-hatiplik görevinde bulunmuştur. Yazmış olduğu şiirlerinin yanı sıra burada irâd etmiş olduğu hutbeleri ile de hem yaşadığı döneme hem de sonraki nesillere önemli nasihatlerde bulunmuştur.

O’nun irâd etmiş olduğu hutbeleri arasından seçilen metinler vefâtından sonra neşredilerek “Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler” ismiyle yayınlanmıştır. Bu eserde 74. sırada bulunan hutbe, insanın nasıl olması gerektiğini ve güzel ahlâkın ehemmiyetini bizlere anlatmaktadır.

Hulûsi Efendi Vakfı tarafından vefâtının 30.yılı anısına hazırlanan videoda Osman Hulusi Efendi kendi sesiyle adeta çağları aşan nasihatlerde bulunmaktadır. Hutbenin metnini ve videosunu yazımızda bulabilirsiniz.

Çağları aşan nasihatler

Muhterem Cemâat-i Müslimîn!

Bilmiş olunuz ki; insan için en büyük gaye, dünyâda fazîlet sahibi olarak yaşamaktır. İnsanın saâdeti ancak bundadır. Yalnız servet, yalnız mansıp ve hatta yalnız ilim insanlar için tam bir saadet te’mîn edemez. Bunlara mâlik olmuş birçok insanlar var­dır ki, yine mesut değildirler.

Asıl mesut insanlar fazîlet-i ahlâkiyye sahibi olanlardır. Hakîki saadet fazîlet-i ahlâkiyyenin bulundu­ğu yerde görülür. Fazîlet-i ahlâkiyye sâhibi demek; ahlâk kânunlarına riayetkâr olmak; şahsî, ailevî, millî, insanî, ilâhî bü­tün vazifelerini noksansız olarak seve seve yapmak, bunu itiyat hâline getirmek demektir.

Güzel Ahlâk

Güzel ahlâk öyle kudsî bir haslettir ki, mütecellî olduğu muhitlere başka bir hayât başka bir i’tilâ verir, güzel ahlâktan mahrumiyet ise en büyük bir felâkettir.

Ahlâkın yegâne esâsı, istinât-gâhı din-i ilâhîden başka değildir. Ahlâk-ı İslâmiyyemizin esâsı din-i mübîn-i İslâm’dır.

Ma’lûmdur ki ahlâk-ı İslâmiyyenin bir kısım âlî düstûrları var­dır. Bunlardan biri “Vazifeni mahzâ rızâ-yı Ban için yap.” kâidesidir.

Binâenaleyh Müslümanlar vazifelerini cennet ümîdiyle, ce­hennem korkusuyla yapmazlar. Bil ki mücerred rızâ-yı ilahîyi tahsîl için îfâ ederler.

Nazar-ı İslâmda ahlâkın en birinci hedefi, gayesi rızâyı ilâhîdir. Cenâb-ı Hakkın rızâsı her şeyin fevkindedir. Bir âyet-i kerîme:

“Allâhu Teâla’nın rızâsı onların hepsinden daha büyüktür. Fevz-i azîm işte odur.” (Tevbe, 72.) meâlindedir.

Allah’ın rızâsı

İnsanlar için en büyük kemâl rızâyı İlâhiye muvaffakiyyettir. Bu muvaffakiyyetin en büyük semeresi ise dar-ı bakâda Cenâb-ı Hakkın tecelliyyâtına müşâhede-i cemâline nâiliyyet saadetidir.

Bu öyle saâdettir ki bunun ulviyyeti yanında dünyâ ve ukbâ olanca varlığıyla, olanca behişti, menâzırıyla beraber hiç mesâbesinde kalır.

Ezcümle insan; lisânını gıybetten, kalbini sû-i zandan muhafa­za etmelidir. İnsan; kibirden, gururdan, başkalarıyla istihzadan, onu bunu hakîr görmekten hazer etmelidir.

İnsan ne yapmalı?

İnsan yalan söyle­mekten, hıyânetten, nâsı iğfalden, fena bid’atlara temayülden müctenip bulunmalıdır. Hâsılı insan, bütün muharremâttan sakınmalı, bütün evâmir-i İlâhiyeye riâyetkâr olmalıdır.

İnsan temiz bir ruh ile, nezîh bir fıt­rat ile dünyâya gelmiştir. Artık lâyık mıdır ki insan, kendisine Vedîatullah olan temiz ruhu, birtakım seyyieler ile leke-dâr etsin?

Artık muvafık mıdır ki insana bir atiyye-i Sübhâniyye olan bu nezîh fıtratı sû-i ahlâk ile sû-i a’mâl ile telvîse çalışsın. Hiç yakışır mı ki bir katre sudan yaratılmış olan insan kibir-gurûrda bulunsun?

İnsan odur ki kendi haddini bilir

İnsan odur ki kendi haddini bilir. Hal­kın nef’ine çalışır, bir kuşçağızın zararına bile sebeb vermez. İn­san odur ki nezîh bir fikre, temiz bir i’tikâda ulvî bir hassâsiyyete sâhib olur. Gâye-i hayati rızâ-yı Hak’tan ibaret bulunur.

İnsan odur ki seciyye-i ahlâkiyyesini ihlâl edecek şeylere asla temayül göstermez. Fazîlet ve diyanet dâiresinde çalışır. Nâfi meslekler­den birine sülûk eder, isrâfâttan, neticesi muhataralı şeylerden ictinâb eder. İtidal dâiresinde yaşar, hem de âhiretini te’mîne çalış­maktan geri durmaz.

Dünyânın bütün varlığı bütün ezvâkı uğ­runda bir dakikalık neşve-i ruhaniyyesini bile fedâ etmez.

Büyük kimdir?

Büyük o kimsedir ki; yeryüzünde öyle bir bulut gölgesi gibi yürür ki bir karıncanın bile gönlünü incitmez.

Velhâsıl insan gü­zel bir terbiye-i ahlâk ile ittisâfa çalışmalı. Hüsn-i ahlâk her kemâlin esâsıdır. Cenâb-ı Hak cümlemizi maddî ve ma’nevî kemâlâta mazhar buyursun. Âmîn.

Vakıf insanı, âlim ve mutasavvıf-divân şâiri Gönüller Sultânı Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Hazretlerini âhirete irtihâlinin 30.yılında minnet ve şükranla yâd ediyoruz.

Vakıf kurucumuz Osman Hulusi Efendi, “El kadar bir taş geçse elime, onu memleketimin istifâdesine kullanırım.” buyurarak ömrünü insanlığa vakfetmiş, yaptığı hizmetler ve bıraktığı eserler ile dünya genelinde gönüller kazanmıştır.

Osman Hulûsi Efendi kimdir?

1914

Âlim, mutasavvıf ve divân şâiri Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi, 1914 yılında, Malatya’nın Darende ilçesi Hacılar Şeyhli Mahallesinde dünyaya gelmiştir. Babası, Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba’nın ahfâdından Hasan Feyzi Efendi, annesi ise Seyyid Taceddin-i Veli Hz’nin neslinden Fâtımâ Hanımdır. Baba ve anne tarafından Seyyid olup 36.kuşaktan Peygamber Efendimiz(sav)’in soyundandır.

1929

1.Dünya savaşının sıkıntılı yıllarında, ilk eğitimini Babası Hatip Hasan Feyzi Efendi’den almış, daha sonra Darende Dutluk Sıbyan Mektebi ve Cumhuriyet İlkokulunda resmî eğitimlerini tamamlamıştır.

1940

Gençlik yıllarında; zekâsı, mantığı ve babasının gayretiyle kendisini sürekli geliştirerek; Arapça, Farsça ve Edebiyat bilgisini ilerletmiştir. Aynı zamanda marangozluk, mühür kazımak, matbaacılık, dizgi, oymacılık ve ticaretle meşgul olmuştur.

1945

40 gün içerisinde Babası Hatip Hasan Feyzi Efendi ve Ağabeyi Ahmet Nuri Efendi’nin vefatları üzerine, cami mütevellîsince, Şeyh Hamid-i Veli Camii imam hatipliği görevine getirilmiştir. 1953’e kadar fahrî olarak yaptığı bu görevi, emekli olduğu 1987 yılına kadar 42 sene sürdürmüştür.

1969

Âlim ve Mutasavvıf Sivaslı İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak Hazretlerinin vefâtı üzerine, ihvanlarına sahip çıkarak irşâd faaliyetlerinde bulunmuştur.

1972

Kitaba ve ilim öğrenmeye merâkı sebebiyle, kendi gayretleri ile oluşturduğu, “Şeyhzadeoğlu Özel Kütüphanesi”, dönemin Hürriyet Gazetesinde “20.Asrın Filozofu” manşeti ile tanıtılmıştır.

1974

Hayatı boyunca insanlığa hizmet için çalışan Osman Hulusi Efendi, çeşitli cami, okul ve kütüphane yaptırma derneklerine başkanlık yapmıştır. Darende İmam-Hatip Lisesi ve Darende İlahiyat Fakültesi başta olmak üzere çok sayıda okulun yapılmasını ve açılmasını sağlamıştır. Ayrıca okul aile birliği başkanlıkları yaparak öğrencilerin ihtiyaçlarıyla ilgilenmiştir.

1980

Şeyh Hamîd-i Velî Camii ve Abdurrahman Erzincânî Camii başta olmak üzere çok sayıda cami ve Kur’an Kursunun yapımına ve ihtiyaçlarının karşılanmasına öncülük etmiştir.

1984

Cumhurbaşkanlığı tarafından Ankara’da düzenlenen “Eğitim Hayırseverleri” programına, Malatya’yı temsilen katılmış, eğitime dâir hizmetlerinden dolayı Milli Eğitim Bakanı Mehmet Vehbi Dinçerler tarafından kendisine plaket takdim edilmiştir.

1986

Geliri ile hastane yapılması kaydıyla, “Divân-ı Hulûsi-i Dârendevi” adlı eserinin basılmasına izin vermiştir. 20. yüzyılın son Divân Edebiyatı eserleri arasında yer alan Divânından elden edilen gelirler ve hayırseverlerin bağışları ile yapılan Darende Hulusi Efendi Devlet Hastanesi, 2006 yılında hizmete girmiştir.

1986

Başkanlığını yaptığı çok sayıdaki derneği bir çatı altında toplayarak, Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı’nı kurmuştur. Bakanlar kurulu kararı ile vergi muafiyeti hakkı bulunan Vakıf; eğitim, sağlık, sosyal yardımlar, inşaat, restorasyon ve kültürel alanlarda hizmetlerine devam etmektedir.

1990

Ömrü, Cenab-ı Hakk’ın yoluna samimiyet ve ihlâs çerçevesinde hep hizmetle geçen ve imrenilecek kadar dolu dolu bir hayat yaşayan Osman Hulûsi Efendi, 14 Haziran 1990 tarihinde vefat etmiştir. Oğlu ve halefi Hamid Hamidettin Ateş Efendi’nin kıldırdığı cenaze namazı sonrasında, Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Külliyesi hazîre bölümüne defnedilmiştir.

Divân, Mektubât ve Hutbeler olmak üzere 3 adet yazılı eseri bulunmaktadır. Hayru’l halef evlâdı Hâmid Hamîdettin Ateş Efendi’nin mütevelli heyeti başkanlığını deruhte ettiği, Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı ile gönül hizmetleri devam ettirilmektedir…

İlim adamları anlatıyor

Osman Hulusi Efendi’nin vefâtının 30.yılı sebebiyle Vakfımız tarafından hazırlanan belgeselde ülkemiz genelinden ilim adamlarının görüşlerine yer verildi. İlim adamları Osman Hulûsi Efendi’nin hayatı, ilmî yönü ve vakıf hizmetleri hakkında görüşlerini belirttiler.

Prof.Dr. Ahmet Şimşirgil / Tarihçi – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin doğduğu zaman Anadolu’nun en sıkıntılı dönemidir. Anadolu’nun ücrâ bir kasabasında böylesine bir kimsenin yetişmesi gerçekten şaşırtıcıdır. Osman Hulûsi Efendi yaptığı hizmetlerle ve yazdığı eserlerle amel defteri kapanmayan bir bir insandır.”

Prof.Dr. Cihan Okuyucu / Edebiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi, çağımızda yaşayan klasik edebiyat temsilcilerinin en güçlülerinden birisidir. Dilerim ki O’nun bu şiirleri başka dillere çevrilerek tüm insanlığa ulaşmış olur.”

Prof.Dr. Kadir Özköse / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi, eğitimiyle, ilmiyle, yetişmesiyle İhramcızâde Hazretlerinin sesi soluğu haline gelmiş bir irfân bağıdır.”

Prof.Dr. Halil İbrahim Şimşek / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin Nakşibendiliğin Darende’de vukûfiyet arz etmesinde önemli hizmetleri olmuştur. Darende’nin tarihini canlandırmıştır.”

Prof.Dr. Ali Yılmaz / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin beni en çok etkileyen yönü; insanların çocuklarını okula göndermek istemediği bir dönemde çocukların eğitimine büyük önem vermesidir.”

Prof.Dr. Abdullah Kahraman / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi’nin hayatını okuduğumuzda bakanlara ricâsı halk adınadır, millet adınadır, insanlık adınadır. Osman Hulûsi Efendi ‘İnsanların en faydalısı insanlığa en çok faydası dokunandır.’ hadisince güzel amellerde bulunmuştur.”

Prof.Dr. Mehmet Akkuş / İlahiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi Somuncu Baba Hazretlerinin 14.asırda başlatmış olduğu hizmetleri asrımızda devam ettirmiştir.”

Prof.Dr. Nihat Öztoprak / Edebiyatçı – Yazar

“20.yüzyılda Divân Edebiyatı geleneğini devam ettirebilmek ve bir Divân hazırlamak kolay bir şey değildir. Bu bakımdan Hulûsi Efendi eski edebiyatçıların bildiği tanıdığı, sevdiği bir zâttır.”

Prof.Dr. Yakup Çelik / Edebiyatçı – Yazar

“Osman Hulûsi Efendi yaptığı hizmetlerle ve yazdığı eserlerle Darende civârında bir dostluk ve değerler platformu oluşturmaya gayret etmiştir.”

Prof.Dr. Elçin İsgenderzade / Edebiyatçı – Yazar / Azerbaycan

“Osman Hulûsi Efendi’nin 76 yıllık ömründe yaptığı her hizmet sadece Türk kavmi veya İslâm ümmeti için değil dünya insanlığı için bir örnektir.”

Prof.Dr. Kazım Hacımeylic / Tarihçi – Yazar / Bosna-Hersek

“Somuncu Baba Hazretleri büyüklüğünü Hacı Bayram-ı Veli ile göstermiştir. Osman Hulûsi Efendi eserleri ve hizmetleriyle bundan sonra daha iyi anlaşılacaktır. Çünkü Hak erenleri ölmezler.”

Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi açıldı

Ankara’da Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi içerisine inşa edilen Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi ‘nin açılışı 20 Şubat 2020’de gerçekleştirildi.

2016’da yapımına başlanan kütüphane, 125 bin metrekare kapalı alana sahip ve aynı anda 5 bin kişiye hizmet verebilecek kapasitede inşa edildi. Kütüphanede 4 milyon basılı, 120 milyonun üzerinde elektronik yayın ile 550 bin e-kitap ve nadir eser bulunuyor.

Hulusi Efendinin eserleri de yerini aldı

Türkiye’nin en büyük kütüphanesi olma özelliğini taşıyan Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi için başlatılan kitap toplama kampanyasına, Hulusi Efendi Vakfı olarak bizler de katkıda bulunduk.

Vakıf kurucumuz, mutasavvıf ve divân şâiri Osman Hulûsi Efendi‘nin; Divân-ı Hulûsi-i Dârendevî, Mektubât-ı Hulûsi-i Dârendevî ve Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler isimli eserleri başta olmak üzere Nasihat Yayınları‘ndan çok sayıda kitap kütüphaneye hediye edilerek okuyucuların istifâdesine sunuldu.

Millet Kütüphanesi Cihannümâ Salonunda yer alan eserlerin haricinde kütüphanenin süreli yayınlar bölümünde, 1994 yılından günümüze yayın hayatına devam eden Somuncu Baba Dergisine de ulaşabilirsiniz.

Yaklaşık 200.000 eserin sergilendiği Cihannümâ Salonu tarihteki 16 Türk devletini temsilen 16 sütun olarak inşa edilmiş. 3.500 metrekarelik alanı kapsayan salonun kubbesinde Alak Suresinin:

“O, kalemle yazmayı öğretendir. İnsana bilmediğini öğretendir.”

mealindeki 4. ve 5.ayetleri yer alıyor.

Teşekkürler

Basılı kaynakların yanı sıra elektronik kaynak aboneliklerine de başlanan kütüphanede, 100 farklı ülkeden 134 farklı dilde basılı kitap ile 120 milyon makale ve rapor, uzunluğu 201 kilometreyi bulan raflarda yer alıyor.

Türkiye’nin en büyük kütüphanesi olma niteliği dışında Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’nin hem koleksiyonu hem de hizmetleri açısından dünyanın sayılı kütüphaneleri arasına girmesi bekleniyor.

Bu nadîde eseri ülkemize ve milletimize kazandıran devlet erkânına ve emeği geçenlere Hulusi Efendi Vakfı olarak bizler de teşekkür ederiz.

Vakfımızın kurucusu, yüzyılımızın en önemli divan şairlerinden mutasavvıf Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Hazretleri´nin doğup büyüdüğü kerpiç ev, bir asır sonra Vakfımız tarafından restore edilerek müzeye dönüştürüldü.

Hulusi Efendi Vakfı tarafından 1 yılda imar ve ihyası gerçekleştirilen ve ilçenin Hacılar Mahallesi´nde bulunan kerpiç evin açılışı, Malatya Valisi Aydın Baruş ve ilçe protokolünün katılımıyla yapıldı.

Açılışta bir konuşma yapan Vali Baruş, Anadolu´da bin yıl önce kurulan sevgi ve hoşgörü medeniyetinin 20. yüzyıldaki temsilcisinin Hulusi Efendi olduğunu söyledi.

Müzeye dönüştürülen Hulusi Efendi´nin doğduğu evin ülkemize, kültür ve tasavvuf hizmeti vereceğini belirten Vali Baruş:

“Atalarımız, bu topraklara adım attıklarından itibaren Anadolu´da yaşayan kim olursa olsun onların gönlünü kazanmaya kısacası yaratandan ötürü yaratılanı sevmişlerdir. Anadolu´da kurulan bu medeniyetin özü sevgi ve hoşgörü medeniyeti olmasıdır. Bunu başaranlar da gönül erenleri, gönül mimarları olmuştur. İşte ceddimiz o gönülleri yapabildiği için bu topraklarda bin yıldır sevgi ve hoşgörüyü tesis etmiştir. Bu silsilenin gönül erleri bu ortamın oluşmasına katkıda bulunmuşlar. Bugün hatırasına evinin restorasyonu yapıldığı ve bundan sonra kültür, tasavvuf hizmeti olarak Darendelilere ve ülkemize hizmet verecek olan bu evde doğan Hulusi Efendi de bu silsilenin 20. yüzyıldaki temsilcisidir. Bu silsile Somuncu Baba Hazretleri ile başlar. 14. yüzyılda bu topraklara geldiği zaman burada yaşayan insanların gönlünü kazanmayı bilmiş, kurmuş olduğu müesseseden yayılan ışıkla da Anadolu´da yaşayan insanların gönlünü aydınlatmayı bilmiştir.” dedi.

Müze olarak ziyarete açıldı

Daha sonra Vakıf yetkilileri tarafından, Hulusi Efendi´nin hayatı ve 1914 yılında doğup 24 yaşına kadar kaldığı ev hakkında bilgiler verildi. İki katlı kerpiç mimariye sahip evin tadilat sürecine ilişkin detaylar paylaşıldı.

Konuşmaların ardından Vali Aydın Baruş, ilçe Kaymakamı Enver Zengince, Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı Mütevelli Heyet Başkanı Hamid Hamidettin Ateş Efendi, Belediye Başkan vekili  Cemal Başpınar, Darende Müftüsü Nurullah Birlik ve İşadamı Mesut Toprak tarafından kurdele kesimi yapılarak müzenin açılışı yapıldı.

Açılış sonrası Baruş, müzeyi gezerek Vakıf Başkanı Ateş´ten, babası Osman Hulusi Efendi´nin doğup yaşadığı dönemlerde kullanılan eşya ve dokümanlara ilişkin bilgi aldı. 2 kattan oluşan müze içerisinde, Hulusi Efendi’nin doğduğu dönemde Darende kültürüne dair kullanılan eşyalar bulunuyor.

Bu eserin ilçemize kazandırılmasında emeği olanlara ve açılış törenine teşrif eden başta sayın Valimiz Aydın Baruş olmak üzere Devlet erkânına, Hacılar Mahallesi sakinlerine ve Vakıf gönüllülerimize teşekkür ederiz.

Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Külliyesi‘nin bâniliğini yüzyıllardır Şeyh Hamid-i Veli Hazretlerinin ahfâdı üstlenmiştir. Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi‘nin babaları Hatip Hasan Feyzi Efendi de 1945 yılındaki vefâtına kadar Şeyh Hamid-i Veli Camii’nde imam-hatiplik görevinde bulunmuştur.

Hasan Feyzi Efendi’nin 1945 yılındaki tifo salgınında vefâtının ardından Şeyhli ailesi ileri gelenleri Osman Hulûsi Efendi’ye görevi tevdi etmek istemişler, fakat Hulûsi Efendi, Kangal ilçesi Kalkım köyünde imamlık yapan ağabeyi Ahmet Nuri Efendi’nin bu göreve geçmesinin daha uygun olacağını belirtmiştir. Ancak Ahmet Nuri Efendi’nin Somuncu Baba Camii’ndeki görevi çok kısa sürmüş, bir hafta görev yaptıktan sonra anne ve babası gibi tifo hastalığından rahatsızlanarak vefat etmiştir.

Ardından imam-hatiplik görevi Osman Hulûsi Efendi‘ye tevdî edilmiştir. 8 yıl kadar fahrî olarak görev yapan Osman Hulusi Efendi 1953 yılında kadrolu olarak göreve geçmiş ve emekli olduğu 1987 yılına kadar 42 yıl imam-hatiplik görevinde bulunmuştur.

Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler

Osman Hulûsi Efendi’nin Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Camii’nde İmam ve Hatiplik yaptığı dönemde, irâd etmiş olduğu hutbelerden, kendi özel kütüphanesinde yapılan araştırmalar neticesinde birçok hutbe içerisinden seçilen 150 kadar hutbe, Osmanlıca metninden transkribe edilerek günümüz Türkçesiyle yayına hazırlanmıştır.

Eser, Araştırmacı yazar Rasul Kesenceli tarafından yayına hazırlanmış ve VII + 339 sayfadan oluşmakta olup Kasım 2000 yılında Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Vakfı yayınları arasında Ankara’da bastırılmıştır. Daha sonraki yıllarda ise eserin yeni baskıları yapılmıştır.

Eser; İçindekiler, takdim, önsöz, Osman Hulûsi Efendi’nin hayatının yer aldığı ilk bölüm, 150 tane hutbenin yer aldığı ana bölümden sonra lugatçe ve bazı hutbelerin orijinal nüshalarına örnek verildiği son bölümden oluşmaktadır.

“Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler” ismiyle hazırlanan eser Osman Hulûsi Efendi Hazretlerinin üç şâheserinden biri olarak ilmî eserler arasındaki yerini almıştır.

Minberden nasihatler

Hutbeler; sosyal hayat, ilim, mübarek geceler, ibadet, insan, İslâm, dünya, dünya gündemi, İslâm büyüklerinin okuduğu hutbeler ve verdiği nasihatler, vatan, millet sevgisi, birlik ve beraberlik, çevre gibi konulardan oluşmaktadır. Hayata ve meselelere çok yönlü ve geniş bir perspektiften bakan Osman Hulûsi Efendi, hutbeleri edebî nitelikli yazmıştır. Hutbelerde insanların ruhî derinliklerine inerek gönüllerine hitap eden Osman Hulûsi Efendi, bu hitaplarıyla pek çok insanın derdine ortak olurken mesele ve problemlere çözümler getirmiştir.

Osman Hulûsi Efendi, Hutbeleri kendine mahsus rik’a el yazısıyla kaleme almıştır. Hutbelerin yazımında akıcı bir üslup kullanırken, kelime yazımlarına çok dikkat etmiştir. Bazı kıssa veya hitapları alırken ilk kısmını yazmış, diğer bölümünü ezbere bildiği için kaleme almamış fakat irticalen irâd etmiştir. Osman Hulûsi Efendi, hutbeleri kaynaklara dayanarak kendi düşüncesi içerisinde kaleme aldığı gibi Ahmet Hamdi Akseki’nin “Yeni Hutbelerim” adlı eserinden, Diyanet İşleri Reisliğinin Osmanlıca – Türkçe Hutbelerinden ve daha sonra da Diyanet İşleri Başkanlığından gönderilen hutbelerden de faydalanmıştır.

Sosyal medya sayfalarımız üzerinden “Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler” adlı eserden seçilmiş nasihatler belirli zamanlarda yayınlanmaktadır. Sayfalarımız üzerinden bu nasihatlere ulaşabilir Nasihat Yayınları üzerinden eseri temin edebilirsiniz.

Facebook Sayfası – Hutbeler Albümü

Nasihat Yayınları – Hutbeler Kitabı

Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler

1945-1987 yılları arasında Şeyh Hamid-i Veli Somuncu Baba Türbesi ve Külliyesi ‘nde imam hatiplik görevinde bulunan Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi, cuma namazlarında irâd ettikleri hutbeleri ile mü’minlerin gönüllerine hitâb etmiş çeşitli nasihatlarda bulunmuşlardır.

Kuruculuğunu yaptığı Hulusi Efendi Vakfı tarafından neşredilen Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler adlı eserde 42 yıl içerisinde irâd ettikleri hutbelerden 150 tanesi seçilerek insanlığın hizmetine sunulmuştur.

Hakîki Müslümanın Özellikleri

Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler adlı eserde 65. sırada yer alan hutbelerinde Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi “Hakiki ve tam Müslüman nasıl olur?” sorusunun cevabını Kur’an-ı Kerim’de arayarak hakiki mü’minin vasıflarını 34 maddede toplamışlardır.

“Ey îmân edenler! Allah’a karşı gelmekten nasıl sakınmak gerekiyorsa öylece sakının ve siz ancak Müslümanlar olarak ölün.” (Âl-i İmran Suresi,102)

Hutbeye Âl-i İmran Suresi 102.ayet ve meali ile başlayan Osman Hulûsi Efendi ardından hakîki mü’minin vasıflarını şu şekilde sıralamışlardır:

Muhterem Cemâat-i Müslimîn!

Hakîki ve tam Müslüman nasıl olur?

Kur’ân-ı Kerîm’de beyân buyurulduğuna göre hakîki bir Müslümanın başlıca evsâfı şunlardır.

1- Allah (c.c)’ın birliğine ve Allah’tan başka tanrı olmadığına, meleklere, Allah’ın gönderdiği kitaplara, Peygambere, âhiret gününe, hayır ve şer her şeyi Allah’ın yaratmasıyla olduğu­ na, kalbi ile inanır ve inandığını dili ile ikrar eder.

2- Allah (c.c)’ın emrettiği ve Peygamberin gösterdiği şekilde namazını kılar, orucunu tutar, zekâtını verir, yetimlere, yoksulla­ra, muhtaçlara, hısım ve akrabalarına, yolda kalmışlara mal ile seve seve yardımda bulunur.

3- Mühim ve tehlikeli vaziyetlerde katiyen sarsılmaz, gevşeklik ve telaş göstermez.

4- Felâketleri metanetle karşılar, muvaffak olmak için bütün kudretini sarf eder ve nihayet çaresizliğe karşı tahammül gösterir.

5- Ana ve babaya itaat eder. Onlara karşı gelmez, onların kalbi­ni kıracak sözlerde, işlerde bulunmaz.

6- Sözünde durur, ahdinde yaptığı mukavele ve muahedelerin­de sâdık kalır.

7- Emânete hıyanet etmez.

8- Bütün vazifelerini en iyi yapmaya çalışır.

9- Üstünü, başını, oturup, yattığı yeri, kabını kaçağını kirden, pastan; kafasını ve kalbini kötü fikirlerden ve fena huylardan cismen ve ruhen temizliğiyle herkese örnek olmaya çalışır.

10- Allah (c.c)’a ve Peygambere itaat eder ve ahlâkî vazifelerini tamamen yapar.

11- İnsanlar arasında fesâd çıkarmaz. İnsanları birbirine düşüre­cek sözlerden ve işlerden sakınır.

12- Kimsenin ayıplarını ve gizli hallerini araştırmaz ortaya dökmez.

13- Bilmediği bir şey hakkında hüküm vermez.

14- Başkalarına karşı kibirli olmaz, büyüklük satmaz.

15- Kötülüğün ve hayâsızlığın her türlüsünden, gizlisinden ve açı­ğından, büyüğünden ve küçüğünden sakınır.

16- Özü sözüne, içi dışına uygun olur.

17- Her nerede olursa olsun velev ki aleyhinde bile olsa hak ve adaletten ayrılmaz.

18- Düşmanlarına karşı da adaleti gözetir, onların düşmanlıkları dolayısıyla adaleti çiğnemez.

19- Yalan yere yemin etmez. Yalan şâhidliği yapmaz. Haksızlığa karşı nefret duyar.

20- Alçak ve süflî azrulara uyarak doğru yoldan sapmaz.

21- İsraftan ve cimrilikten sakınır.

22- Ne eli ile, ne dili ile kimseyi incitmez.

23- Komşularını çok sayar ve onları asla gücendirmez.

24- Varlık zamanında da, darlık zamanında da başkalarına yar­dımda bulunur.

25- Öfkelerini yenerek kusur ve kabahatleri afv eder.

26- Bir kötülük işleyecek veya bir haksızlık yapacak olursa he­men Allah (c.c)’ı hatırlayarak ondan afv ve mağfiret diler. Yaptığına pişman olur.

27- Her iyi işe arka çıkar, fenalığa asla yardımcı olmaz, kötüleri

28- Dargınları barıştırır, kin tutmaz, umûma faydalı bir insan ol­mağa çalışır.

29- Başka milletlerin nasıl yükseldiğini, nasıl gerilediğini ve nasıl düştüğünü tedkîk ve tetebbu ederek ibret alır. Ve başkalarının düştükleri hatâlara düşmemeğe çalışır.

30- İlim ve hüneri, hikmet ve hakikati nerede bulursa oradan al­makta kusur etmez.

31- Dünyâ ve âhiret işlerinde ilmi kendisine rehber yapar.

32- Dünyâ için hiç ölmeyecekmiş gibi çalışır. Yarın ölecekmiş gi­bi de âhiret için hazırlanır.

33- Allah yolunda, millet ve memleket uğrunda fedâkârlıktan, yerine göre canını feda etmekten çekinmez.

34- Bir Müslüman için en büyük gaye, hakîki bir Müslüman ol­maya çalışmak, Müslümanlığın ta’lîm ve telkîn eylediği faziletleri yaşamak ve yaşatmak ve bu suretle bütün insanla­ra örnek olmaktır.

İşte hakîki Müslümanın vasıfları bunlardır. Cenâb-ı Hak cümle­mizi tevfîkât-ı Sübhâniyyesine mazhar buyursun. Âmîn.

Divanı Hulusi Darendevi

Âlim, mütefekkir ve mutasavvıf Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi Hazretleri 1914 – 1990 yılları arasında yaşamış bir gönül sultanıdır. 76 yıllık ömrünü insanlığa hizmet etmekle geçiren Osman Hulûsi Efendi geride 3 adet yazılı eser bırakmıştır. Bu eserler; Divanı Hulusi Darendevi, Mektubat-ı Hulusi-i Darendevi ve Şeyh Hamid-i Veli Minberinden Hutbeler ‘dir.

Divanı Hulusi Darendevi; Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin tasavvufî ve edebî kişiliğini yansıtan en mühim eseridir. Aynı zamanda Osman Hulûsi Efendi’nin hayatta iken basılan tek eseridir. 1986 yılında ilk baskısı yapılan eserin zamanla birçok baskısı yapılmıştır.

Osman Hulusi Efendi’nin Şiir Yeteneği

Küçük yaşlarından itibaren şiire olan ilgisi ve yeteneği bilinen Osman Hulusi Efendi, ilk şiirlerini 5-6 yaşlarında iken yazmışlardır. Zamanla bu şiirleri sohbetlerde okunmaya başlanmış sevenleri tarafından ezberlenir olmuştur.

Osman Hulusi Efendi fırsat buldukça Sivas’a mürşidi İhramcızâde İsmail Hakkı Toprak Hazretlerini ziyarete gitmiş, küçük yaştan itibaren yazmış olduğu şiirlerini ona takdim etmişlerdir.  İhramcızâde İsmail Hakkı Efendi de sohbetlerde bunları defalarca okutmuşlar, ilâhîlerini muhafaza etmesini ve bir Dîvân yazmasını kendisine tavsiye etmişlerdir.

Divanı Hulusi Darendevi’nin ilk baskısı

Osman Hulusi Efendi Hazretleri’nin şiirleri henüz divanı basılmadan önce araştırmacılar ve edebiyatçılar arasında bilinir hale gelmiştir. Osman Hulusi Efendi, birçok kişi ve kurumdan gelen divan oluşturma tekliflerini, vefatından sonra basılması arzusuyla reddetmiştir.

Merkezi illere uzaklığı sebebiyle Darende’ye bir hastane yaptırma arzusu herkes tarafından bilinen Osman Hulusi Efendi, bu projesi için birçok kez Ankara’ya ziyaretlerde bulunmuştur. İmkânların yetersiz olduğu o yıllarda, Darende’den Malatya’ya giderken yolda vefat eden hastalar kendisini çok üzmüş, geliri ile bir hastane yapılması karşılığında Divanın basımını kabul etmiştir.

Bunun üzerine Osman Hulûsi Efendi’nin yazdığı Dîvân edebiyatı tarzındaki şiirleri, “Ya Şeyh” ismi ile ma’ruf Muhittin Tütüncü’nün Dîvân tertibine göre bir deftere yazması suretiyle elimizdeki bugünkü Dîvân ortaya çıkmıştır. 1986 yılında ilk baskısı yapılan eserin adı “Dîvân-ı Hulûsî-i Dârendevî” olmuştur.

Kuruculuğunu yaptığı Es-Seyyid Osman Hulusi Efendi Vakfı tarafından bu eserin gelirleri ve yardımsever vatandaşlarımızın katkıları ile Darende’ye Devlet Hastanesi binası yaptırılmış ve iç teçhizatı tamamlanarak Sağlık Bakanlığına devredilmiştir. 2006 yılında hizmete giren hastane, Darende Hulusi Efendi Devlet Hastanesi olarak günümüzde hizmet vermeye devam etmektedir.

Osman Hulusi Efendi’nin edebî yönü

Osman Hulûsi Efendi’nin Dîvân’ı, Mektûbat’ı ve Hutbeler’i onun edebî yönüne yeterince ışık tutmaktadır. Özel bir tahsil geçirmemiş olmasına rağmen, yazmış olduğu eserlerde kullandığı dil ve sanatlar, onun kendisini çok güzel yetiştirmiş olduğunun delilidir. Eserlerinde Farsça, Arapça, Osmanlıca ve Türkçeyi meczetmiş, manzum ve mensur eserler kaleme almıştır.

Osman Hulûsi Efendi’nin; aruz vezni ile Divan şiirinin gazel, kaside, ilâhî, müstezat ve rubâi gibi çeşitli şekil ve vezinlerde kaleme aldığı mümtaz eseri Dîvân’ıdır. 20. yüzyılda Divan şairi olarak asrın son temsilcisi kabul edilen Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin bu eseri, aşk, vecd ve insan sevgisi temalarını içermektedir. Manzumelerinde dinî ve tasavvufî ıstılahlar bol bol kullanılmıştır. Şiirlerinde kullandığı dil zaman zaman 16 ve 17. yüzyılların ifadelerini yansıtmaktadır.

Osman Hulûsi Efendi, Dîvân’ında genel olarak Divan şairlerinin müşterek olarak kullandığı dili, bazı tabirleri ve edebî mazmunları da aynı şekilde kullanmıştır. Dolayısıyla bu tabirleri ilk akla gelen anlamlarıyla değil mecazî manaları ile anlamak lazımdır. Onun şiirlerinde geçen şarap, mey, saki, meyhane, kadeh, aşk, âşık, ma’şuk, saç, kâkül, dudak vs. kelimeleri sözlük anlamları ile değil Divan edebiyatında ve tasaavufta kullanılan manaları ile anlamak lazımdır. Çünkü bu kelimelerde İlâhî aşk, Kevser şarabı, mürşit, cami, tekke vahdet, kesret gibi tasavvuf kavramları kastedilmiştir.

Divan Edebiyatı ve Divanı Hulusi Darendevi

Şiir, ehlinin dilinde bir tebliğ aracıdır. Hz. Peygamber (sav): “Şiirde hikmet vardır.” buyurarak şiire teşvik etmiş müşriklerin hicivlerine karşı kötü niyetli şairlere karşılık vermek üzere yanında şairler bulundurmuştur. Osmanlı edebiyatı bir bakıma şiir merkezli bir edebiyattır. Aziz ecdadımızın aşk, iman, estetik ve kahramanlık harcıyla bina ettiği edebiyat kalesine “Dîvân Edebiyatı” denmiştir.

“Dîvân-ı Hulûsi-i Dârendevî” adlı eserde edebiyatın sanat zenginliğini doya doya seyretmek, tasavvufî sembollerin arkasındaki hakikatleri görmek ve gönül huzuruna ermek mümkündür. Hulûsi Efendi Hazretleri, tasavvufî anlatımları en güzel bir biçimde kullanmıştır. Divânında; Peygamberlerin, önemli şahsiyetlerin ve Allah Dostlarının hayatlarından örnekler sunan Hulusi Efendi, yazmış olduğu naat, münacât, mesnevi, gazel ve kasidelerindeki üslûbu ile Divân Edebiyâtında kendinden önce yazılan eserlerin üzerine çıkmıştır.

Mutasavvıf şâirlerin özelliği

Dîvân edebiyatı içerisinde kabul edilmesine rağmen, mutasavvıf şairlerin dîvânları, klasik dîvânlardan dil ve ifade özellikleri bakımından farklılıklar göstermektedir. Mutasavvıf bir şair, inancını ve mensubu bulunduğu tarîkatın esaslarını anlatmayı gâye edindiğinden, şiirlerinde kullandığı kelimeler, müntesiplerin rahatça anlayabilecekleri tarzda olup sanat endişesinden uzaktır. İfadelerde samimiyet ön plandadır. Çünkü bir tarîkatın içerisinde yüksek derecede eğitim almış kültürlü insanlarla birlikte, hiçbir eğitime sahip olmayan kimseler de bulunmaktadır.

Ahmed-i Yesevî ile başlayan, Yunus Emre, Niyâzî-i Mısrî, Ümmî Sinan gibi mutasavvıflarca geliştirilen Tekke ve Tasavvuf şiiri, kullandığı remiz ve mazmunlarla Halk ve Dîvân edebiyatından farklı bir dil ve ifade tarzı oluşturmuştur. Halk şiirinde görülen sade bir dil ve mahallî özellikler ile Dîvân şiirinde kullanılan karmaşık terkiplerden oluşan ağır ve ağdalı bir dil, tekke muhitinde söylenmiş olan şiirlerde tam olarak görülmez. Tekke şairi, bu iki şair tipinin tam ortasında durur ve bir yönüyle Halk, diğer yönüyle de Dîvân şairi hüviyetiyle karşımıza çıkar.

Osman Hulûsi Efendi de, Cumhuriyet sonrasında dîvân tertip eden mutasavvıf şairlerdendir. Hemen her mutasavvıf şairde olduğu gibi Hulûsi Efendi’de de, şiir amaç değil araçtır. Bu nedenle aruzla birlikte heceyi de kullanmış; müntesiplerine ulaştırmak istediklerini, veznin ne olduğuna bakmaksızın, şiir yoluyla aktarmıştır.

Mutasavvıf Şairler

Ahmed Yesevî‘den itibaren birçok mutasavvıf şair elinde günümüze ulaşan Tekke Edebiyatı geleneğinde daha çok Kadirîlik, Rufaîlik, Halvetîlik, Bektaşîlik gibi tarikatlarla ilgili; bunların çeşitli kollarına bağlı, her seviyedeki müntesiplerin ortaya koyduğu birçok edebî eser vardır. Bir başka deyişle edebî eser vermek bakımından zikredilen bu tarikat bağlılarının önde gelmelerine rağmen, Nakşî’lerin edebi sahada daha az eser verdikleri bilinmektedir. Bu bakımdan Osman Hulusi Efendi ‘nin Divânı bir Nakşî mürşidinin eseri olarak ayrı bir ehemmiyet arz etmektedir.

Divanı Hulusi Darendevi Şiirleri

Eser, zamanın şartları sebebi ile resmî tahsili ilkokuldan öteye geçmemiş bir insanın hususî tahsil ile hele ilm-i irfan ve marifeti elde etmeye, bunu hulus ile tahsile yöneldiğinde, edebiyatta bile hangi seviyeye ulaşacağını göstermesi bakımından ayrıca mühimdir.

Çoğunluğu aruzla yazılmış ve gazellerden ibaret şiirlerin meydana getirdiği Dîvân-ı Hulûsi-i Darendevî’de hece ile yazılmış 60 kadar manzume ile on kadar müstezadın da yer aldığı görülmektedir. Bunlar arasında aruzla yazılmış ve aşktan bahseden gazellerde Fuzulî ve Niyaz-i Mısrî ifade ve edası, hece ile yazılmış olanlarda ise Yunus Emre tesiri açıklıkla görülmektedir.

Bu bakımdan Osman Hulusi Efendi‘yi günümüzde bir Yunus muakkibi saymak mümkündür. Hatta bu vadide daha çok eser vererek, daha başarılı manzumeler ortaya koymuş ve bilhassa günümüz nesillerinin karşı karşıya olduğu, eski kültürümüzle aramıza yerleştirilmiş olan dil engelini aşması yolunda da diğer kıymetli faaliyetleri gibi pek semereli himmetleri olmuştur.

Osman Hulusi Efendi’nin şiir ile irşad metodu

Tasavvufî düşüncenin temelini teşkil eden şeylerin başında İlâhî rızâya ulaşabilme gayesi yer alır. Bu doğrultuda mutasavvıflar da insanların manevî eğitim ve irşadlarına katkı sağlayabilmek amacına hizmet ederler. Bir mutasavvıf, aynı zamanda da bir şair olan Osman Hulûsi Dârendevî de, Dîvân’ında yer alan şiirleri, şiir yazmak için değil, Allah’ın rızâsını celbetmek için söylemiştir. Ona göre şiir, halkın ve müridlerin irşadı için bir araçtır; manevî bir tedavi yöntemi ve nefsin eğitim metodudur. Bu nedenle edebî yönden çok ağır olan eserlerinde bile didaktiklik kendini göstermektedir.

Şiir tasavvufî muhitlerin bütünü tamamlayan en önemli ögesidir. Yapılan sohbetlerde ilâhîler okunur. Bu ilâhîler de Yunus Emre gibi her zümrenin kabul ettiği mutasavvıf şairlerin yanı sıra, daha çok sohbet yapılan zümrenin şairlerinin şiirlerinden bestelenir. Bu açıdan bir tarikat şeyhinin aynı zamanda şair olması tasavvufî düşüncede rağbet gören bir durumdur.

Allah vergisi yetenek

Ancak şunu belirtmekte fayda vardır: Osman Hulûsi Efendi’de Allah vergisi olarak şiir kabiliyetinin kuvvetli olduğu anlaşılmaktadır. Fakat meseleye bir şâir değil bir mürşid olarak yaklaştığından, eserinde manayı her yönüyle ifade etme maksadı, şekle ait endişelerin önüne geçmiş ve muhtevadaki derinliğin layıkıyla ortaya konma arzusu, teknik eksiklikleri örtmüş, neticede şekle ait kusurlara mana uğruna göz yumulmuştur. Bu bir bakıma mananın maddeye tercih edilmesi demektir.

Nitekim mutasavvıflar da şiiri bir gaye değil bir vasıta olarak telakki ederler. İşte Osman Hulûsi Efendi de:

“Herhangi bir şeyin en güzelini yapmaya çalışmak, o işin edebiyatı sayılır. Şiir yazan kimse en güzelini yapmış olmaz, çünkü o Allah vergisidir.” diyerek buna işaret eder.

Divanı Hulusi Darendevi Hakkında Söylenenler

Osman Hulusi Efendi’nin şiirleri henüz divan haline gelmeden de birçok araştırmacının ilgisini çekmiştir. Divan-ı Hulusi-i Darendevi basıldıktan sonra ise bu alanda eğitim veren birçok akademisyen Divanı Hulusi Darendevi’yi inceleme fırsatı bulmuştur. 1991 yılından itibaren düzenli olarak düzenlenen sempozyum, panel ve divan okumaları programları ile çeşitli akademisyen ve ilim adamları Divanı Hulusi Darendevi hakkında araştırma ve makele kaleme almışlardır.

Gerçek Mürşid Gerçek Şâir

Türk Edebiyat Vakfı kurucularından ve Şeyhülmuharririn unvanına sahip edebiyatçımız Ahmet Kabaklı, Hulusi Efendi hayatta iken kendisi ile görüşme fırsatı bulamamıştır. 1991 yılında Darende‘de düzenlenen Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumu‘na katılan Ahmet Kabaklı, yapmış olduğu konuşmasında şu ifadeleri kullanmıştır:

“Darende’de ayrı bir medeniyet, bu me­de­ni­yetin banileri olarak da Somun­cu Baba evlatlarını tanıdım. Ayrıca hayatımda tanışamadığıma yan­dı­ğım merhum Hulûsi Efendi’de gerçek şai­ri, gerçek insanı, gerçek mürşidi bulmakla bah­tiyar oldum.”

Cumhuriyet Üniversitesi Rektörü Prof.Dr. Alim Yıldız ise Somuncu Baba Dergisi’nde yer alan bir makalesinde şu ifadeleri kullanmıştır:

“Emsalleri içinde oldukça hacimli ve kapsamlı bir eser olan Dîvân’da Hulusî Efendi¸ oldukça sade ve akıcı bir dil kullanmış¸ ağdalı bir söyleyişe rağbet etmemiştir. Dîvânı¸ klasik bir Dîvândan dil ve ifade özellikleri bakımından farklılıklara sahiptir. Yolunun esaslarını anlatmayı gaye edindiğinden şiirlerinde kullandığı kelime ve terkipler¸ hemen birçok insanın rahatlıkla anlayabileceği tarzdadır. Şiirlerinde samimiyet ön plandadır.”

Divanı Hulusi Darendevi’de yer alan şiirlerin doğuş hikayeleri ve tasavvufi manası üzerine bir eser üzerinde çalışan Prof.Dr. Nihat Öztoprak ise İstanbul Lütfi Kırdar Kongre Merkezi’nde düzenlenen Uluslararası Somuncu Baba ve Hulusi Efendi  Sempozyumu’nda şu ifadeleri kullanmıştır:

“Bir şiirin hikâyesini bilmek o şiiri daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. Âyetlerin nüzul sebeplerinin bilinmesi nasıl onların daha iyi anlaşılmasına vesile oluyor ise hikâyelerinin bilinmesi de şiirlerin daha iyi anlaşılmasına vesile olmaktadır. Edebiyat tarihimiz bu tür bilgiler bakımından maalesef çok fakirdir. Şairlerin hangi sebeplerle şiirler yazdıkları kendileriyle ve çevrelerindeki üç beş kişiyle birlikte toprak olup gitmiştir.

Oysa vefatının üzerinden henüz 22 yıl geçmiş olması sebebiyle Hulûsi Efendi’nin şiirlerinin doğuş hikâyeleri hâlâ hafızalardadır. Bu sebeple onun şiirlerinin daha iyi anlaşılması için hikâyelerinin toplanması önem arz etmektedir. Başlattığımız bu çalışma inşallah ilerde kitap haline getirilerek herkesin istifadesine sunulacaktır.”

Hulûsi Efendi aynı zamanda bir gönül insanı

Uluslararası Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumu’nda Divanı Hulusi Darendevi’deki “Leylâ” kavramı üzerinde konuşma yapan Prof.Dr. Sebahat Deniz şu ifadeleri kullanmıştır:

“Dîvân’a iki farklı açıdan bakma zarureti hâsıl olmuştur. Bunlardan biri beşerî bir güzel kadın olan sevgili Leylâ; diğeri ise Mevlâ’dır. Hulûsi Efendi de her şeyden önce bir beşerdir. Ama Hulûsi Efendi aynı zamanda bir gönül insanı, bir Hak dostu, bir mürşid, bir insan-ı kâmil, nefsiyle yaptığı güreşte galip olmuş bir pehlivandır. Bu sebeple Dîvânı’na her iki açıdan da bakmak gerekir.”

Uluslararası Somuncu Baba ve Hulusi Efendi Sempozyumu için Darende’ye gelen Prof.Dr. Cihan  Okuyucu ise şu ifadeleri kullanmıştır:

“Hulûsi Efendi’nin ilhamını besleyen kaynakların çeşitliliğionun şiirine ayrı bir zenginlik olarak yansımıştır. Sonuç olarak Hulûsi Efendi Dîvânı’nın hem edebî değeri hem de geniş okur kitlesiyle 20. asrın kenditüründeki en dikkat çekici metinlerinden biri olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.”

Konya İl Müftüsü ve Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyelerinden Prof.Dr.Ali Akpınar ise Somuncu Baba Dergisi’nde yer alan bir makalesinde şu ifadeleri kullanmıştır:

“Osman Hulusi Efendi, ‘Hüsn-i ahlâk¸ her kemâlin fevkındedir.’ diyerek en güzel ahlâkı kemâlin zirvesi kabul edip bu uğurda kâli ile olduğundan çok daha fazla hâli ile hizmet eden bir hizmet eri ve insanlık sevdâlısıdır. Onun eserlerinden biri olan Dîvân’ı onun Kur’ân ve Sünnet merkezli düşüncesinin beyitlere dökülmüş halidir. “

Hulusi Efendi ilahileri ve Albümler

Osman Hulusi Efendi’nin Divanı Hulusi Darendevi adlı eserinde yer alan şiirleri ve ilahileri sadece araştırmacıların değil zamanla tasavvuf musikisi sanatçılarının da sıklıkla başvurduğu bir kaynak haline gelmiştir. Divanı Hulusi Darendevi ’den bestelenen ilahilerden oluşan bu albümler tasavvuf musikisi dinleyicileri tarafından çok beğenilmiş, çoğu zaman konserlerde icra edilmiştir. Nasihat Yayınları tarafından neşredilen bu albümleri aşağıdaki listelerden dinleyebilirsiniz:

Divanı Hulusi Darendevi’den Şiir Albümleri

Osman Hulusi Efendi divanında yer alan şiirleri aynı zamanda şiir yorumcuları tarafından da çeşitli şiir ve edebiyat programlarında seslendirilmektedir. Dursun Ali Erzincanlı, Senai Demirci, Münib Engin Noyan ve Ayşe Egesoy ise Divanı Hulusi Darendevi’den seçtikleri eserlerle şiir albümleri hazırlamışlardır.